Quen coida de quen acumula soidade? Reflexión tras unha traxedia en Moaña

O síndrome de acumulación e o desafío invisible das cidades galegas

En moitas das nosas vilas galegas, o fenómeno da acumulación compulsiva, coñecido en termos clínicos como “síndrome de Dióxenes”, permanece silenciado entre paredes que semellan, desde fóra, perfectamente normais. Porén, tras a fachada, escóndense realidades de illamento, deterioro e abandono que, en ocasións, rematan en traxedia. O recente falecemento dunha muller en Moaña, cuxo corpo foi recuperado tras un dispositivo extraordinario, volve sacudir a conciencia colectiva: ¿estamos preparados como sociedade para detectar e responder a tempo a estes dramas silenciosos?

Máis alá da emerxencia: o papel dos servizos públicos

Cando unha situación de acumulación patolóxica chega ás páxinas de actualidade, adoita facelo a raíz de intervencións de emerxencia que mobilizan bombeiros, protección civil e forzas de seguridade. O despregue, nestes casos, revela a magnitude do problema: a acumulación extrema de residuos, a miúdo mesturada con problemas de saúde física e mental, converte a vivenda nun entorno insalubre e de acceso moi difícil.

Porén, a pregunta vai máis alá do rescate puntual. ¿Que recursos existen para previr que se chegue a estes extremos? Os servizos sociais municipais, en Galicia e en todo o Estado, afrontan dende hai anos unha demanda crecente de persoas en risco de exclusión social, moitas veces soas, maiores ou con afeccións psiquiátricas sen seguimento regular. O caso de Moaña é, neste contexto, un reflexo dunha carencia estrutural: a detección temperá e a intervención multidisciplinar adoitan chegar tarde ou nunca.

A soidade, unha epidemia silenciosa

O illamento social é un dos principais factores que precipitan situacións como a vivida en Moaña. Galicia, cunha poboación cada vez máis envellecida e dispersa, rexistra milleiros de fogares unipersoais ou con vínculos familiares fráxiles. En moitos casos, a acumulación de obxectos, residuos ou mesmo animais é unha válvula de escape ante a soidade, pero tamén un sinal de alerta que poucos detectan ou abordan.

As historias que saltan aos titulares adoitan ter un desenlace fatal, pero detrás delas hai ducias —probablemente centos— de casos que nunca chegan ao coñecemento das administracións ou da comunidade. A falta de redes de apoio, o medo ao estigma ou a desconfianza cara ás institucións agravan un problema que, con frecuencia, se enquista durante anos.

Responsabilidade comunitaria e prevención: ¿que máis se pode facer?

Resulta inevitable preguntarse se traxedias como a ocorrida en Moaña poderían terse evitado. A resposta esixe mirar máis alá da implicación dos servizos de emerxencia e apelar á responsabilidade colectiva. ¿Están os veciños, as asociacións, os profesionais sanitarios e os concellos suficientemente coordinados para identificar e acompañar a quen amosa sinais de alarma?

Existen experiencias piloto nalgunhas cidades galegas, onde equipos de traballo social colaboran estreitamente con centros de saúde e agrupacións veciñais para detectar persoas en risco de illamento extremo. Porén, estes proxectos seguen a ser a excepción e dependen en gran medida da vontade política e dos recursos dispoñibles.

Por outra banda, urxe unha maior sensibilización sobre os trastornos de acumulación e as súas consecuencias. Comprender que non se trata só dun problema de limpeza, senón de saúde mental e de exclusión social, é fundamental para erradicar o estigma e fomentar o apoio temperán.