A presenza de Sabela Maneiro, Olaia Maneiro e Aida Tarrío nunha das pezas do Museo da Prensa da Coruña é máis que unha anécdota museística: certifica un xiro cultural. O trío, nacido no eido da tradición, levou a pandeireta desde as romarías e as aulas de música tradicional ata as listaxes de concertos e os programas de alcance nacional. Foi o seu paso por escenarios mediáticos —entre eles o Benidorm Fest— o que acelerou unha visibilidade que agora plantea oportunidades e preguntas para a música galega.
Como un instrumento humilde se converteu nun símbolo
Que a pandeireta despierte pasións en adolescentes das cidades non é casualidade. Tanxugueiras souberon ler o pulso do público novo e combinárono co respecto polos cantos e pola instrumentación ancestral. No proceso distorsionaron as liñas convencionais entre o moderno e o tradicional: arranxos electrónicos, coreografías contidas e un discurso sobre lingua e xénero colocaron a pandeireta no centro do debate cultural.
A reacción foi complexa. Por unha banda chegaron as ovacións e as salas cheas; por outra, non faltaron críticas de sectores máis puristas que temen unha estética «marketinizada» do popular. Aínda así, o balance resulta chamativo: en conservatorios e escolas de música tradicional detectouse un aumento real do interese entre nenas por aprender a pandeireta. Ese cambio de práctica, que pode parecer pequeno, apunta a unha modificación máis profunda da percepción social sobre o que é valioso na cultura galega.
«Nós éramos as raras; agora as nenas que tocan a pandeireta son as que molan»,
dixo nunha entrevista unha das integrantes, frase que funciona como resumo dunha transformación xeracional. Non se trata só dunha moda; detrás hai anos de traballo pedagóxico, festivais que apostaron pola renovación e unha comunidade que recuperou a dignidade da súa lingua e dos seus sons.
Antecedentes e contexto: unha onda que non xurdiu do nada
A historia recente da música galega está trazada por ondas de recuperación e relectura. A primeira gran vaga de folk nos anos oitenta abriu camiño; despois chegaron xeracións que mesturaron o local con influencias globais. Tanxugueiras inscribense nesta xenealoxía, pero a súa particularidade é a visibilidade masiva que alcanzaron nun período curto. É importante lembrar que este fenómeno non xurde no baleiro: hai unha rede de festivais, escolas e políticas culturais —tanto públicas como privadas— que mantiveron vivo o ecosistema.
Recentemente, diversas institucións promotoras organizaron un encontro de finalistas en Lugo, reunión que serviu como termómetro do interese por propostas contemporáneas vinculadas ao patrimonio. A nivel autonómico, a Xunta foi incrementando as convocatorias e os apoios a circuítos que combinan tradición e contemporaneidade; á falta de confirmación oficial sobre novos programas, a demanda cidadá empurra a ampliar esas liñas de actuación.
Tamén cabe reparar na dimensión de xénero. A pandeireta, en moitas tradicións, estivo asociada a mulleres; que agora sexa un símbolo de modernidade para nenas urbanas resitúa roles e ofrece modelos. Eso tivo efectos prácticos: as mozas que ven en Tanxugueiras unha referencia acceden despois a grupos, conservatorios e actividades que hai poucos anos lles resultarían pouco atractivas.
Repercusións prácticas e as sombras do éxito
O ascenso trae réditos evidentes: máis venda de entradas, contratos e presenza mediática. Pero tamén plantea riscos. A profesionalización acelerada do fenómeno non sempre acompáñase de estruturas estables: xestión, asesoramento legal, circuítos de pago xustos e planificación a medio prazo. «Estamos vivas de milagro», recoñeceron en privado, aludindo ao agotamento.
