Un problema de xestión que parecía resolto sobre o papel segue aberto sobre o terreo: cando hai catro anos expirou o prazo marcado pola norma autonómica para auditar as traídas municipais, 96 concellos de Galicia non foran cumprir esa obriga. A cifra emérxese dos datos facilitados por Augas de Galicia, que confirma que, dos 313 concellos da comunidade, apenas 217 remitiran ata agora os diagnósticos que cuantifican as perdas nas redes de abastecemento.
El estado del cumplimiento: qué se ha hecho y qué falta
A lei autonómica, aprobada como Lei 9/2019 de medidas para garantir o abastecemento en episodios de seca e risco sanitario, marcou un calendario claro: dous anos desde a súa entrada en vigor en xaneiro de 2020 para que os municipios realizasen unha auditoría, publicasen o porcentaxe de perdas e aprobassen un plan de actuacións contra as fugas. A xaneiro de 2022 ese prazo expirou; hoxe, en marzo de 2026, case un de cada tres concellos segue sen entregar ese diagnóstico.
Augas de Galicia recoñece que a administración autonómica intentou acompañar os municipios na tarefa. Entre 2022 e 2025, a Xunta subvencionou a auditoría de 157 dos 217 concellos que finalmente presentaron o informe; outros 60 recorreron a fondos propios ou a outras convocatorias de axudas. Non obstante, a achega económica non foi a panacea: en 2025 houbo casos de concellos que solicitaron a subvención e, tras recibir a resolución favorable, desistiron de executar a auditoría.
“Nestes momentos realizaron a auditoría das redes de abastecemento uns 217 concellos dos 313, é dicir, cerca do 70% do total”, dicía literalmente o departamento autonómico. Esa declaración recolle a evidencia dun cumprimento parcial que, segundo expertos municipais consultados, agocha realidades moi diversas: desde mancomunidades con plans avanzados ata municipios pequenos que nin sequera dispoñen de enxeñaría municipal para encargarse dun inventario de traídas.
Por qué los concellos llegan tarde: dispersión, costes y capacidad técnica
Non é unha cuestión puramente burocrática. A orografía de Galicia, coa súa dispersión poboacional, parroquias afastadas e centos de traídas municipais históricas, complica tecnicamente o diagnóstico. En moitos concellos hai decenas de captacións e ramais independentes que esixen inspeccións sobre o terreo, aforos e probas de caudal. A factura, ademais, pode ser elevada para os concellos con escasos recursos.
A estrutura administrativa tamén xoga en contra. Concelleiros que asumen varias competencias, cadros reducidos e a necesidade de priorizar servizos sociais, limpeza ou alumeado fan que o traballo de planificación hidrolóxica se aprazase. A isto súmase a falta de tradición de inversión en redes, froito de anos nos que o mantemento se salvaba con solucións puntuais en lugar de actuacións integradas.
En ocasións a renuncia non responde á incapacidade técnica senón a cálculos políticos e económicos: para moitos municipios, recoñecer cifras de perdas elevadas implica enfrontarse á factura posterior —tanto técnica como política— de executar obras de reforma de tubaxes ou cambiar contadores. A Xunta, consciente diso, foi flexible cos prazos e coa financiación, pero a flexibilidade ten un límite se se pretende atallar un problema que compromete a garantía de abastecemento en secas.
Consecuencias y próximos pasos: sanciones, informes estatales y el calendario del recargo
A lei autonómica non contemplaba a flexibilidade indefinida. Prevía un mecanismo disuasorio: a aplicación dun recargo no
