O Museo MARCO de Vigo foi escenario, o pasado 24 de marzo de 2026, dun coloquio pouco habitual: mulleres reclusas do Centro Penitenciario de A Lama e unha alumna do Centro de Educación de Persoas Adultas EPA Berbés compartiron ante o público o seu día a día, os seus soños e os obstáculos que atopan para recompoñer a vida. Organizado en colaboración co programa EPAPU Nelson Mandela, o encontro quixo poñer rostro e palabra a realidades que a cidade a miúdo non escoita.
Relatos desde A Lama e desde a rúa
A primeira intervención partiu dunha invitación á reflexión: que sente unha muller dentro da prisión? A pregunta, formulada por unha das internas, marcou o ton do coloquio. Non se tratou só de describir horarios e rutinas; sobre a mesa apareceron o traballo e o estudo dentro da cárcel, as relacións coas compañeiras do módulo e a cotidianeidade que se sostén entre a reixa e a esperanza.
Desde a perspectiva da estudante migrante, identificada como Eurídice, a vida fóra da prisión non é necesariamente máis sinxela. Denunciou a barreira do idioma e a imposibilidade práctica de acceder a determinados espazos: «hai sitios nos que queres estar, pero a realidade é que non podes», explicou. A coincidencia entre ambas realidades —a de quen sae da prisión e a de quen emigra en busca de oportunidades— quedou clara cando as participantes falaron da educación como ferramenta e da dificultade para desenvolvela cando faltan apoios.
As internas detallaron que a ocupación do tempo en A Lama inclúe formación e traballo, elementos que, dixeron, resultan indispensables para imaxinar un futuro distinto. Con todo, subliñaron que o mero feito de ter pasado pola cárcere actúa como unha marca social que complica o retorno á vida laboral e comunitaria. «Ao saír da prisión xa levamos unha marca. Temos que loitar moito máis», reflexionaron en voz alta ante as decenas de asistentes.
Maternidade, estigma e as barreiras invisibles
Un dos pasaxes máis sentidos do coloquio foi o relativo á maternidade. Para moitas das internas, a separación dos fillos é «o máis doloroso» de cumprir unha condena. Contaron como non poder acompañar o crecemento dos fillos pesa tanto na persoa privada de liberdade como nas súas compañeiras, que sofren ao vela sufrir. Nalgúns casos, a maternidade tamén é un obstáculo para acceder á formación: Eurídice narrou o dilema dunha nai que non podía estudar porque non tiña con quen deixar aos seus fillos. «¿Con quen ía deixalos? Ou estudar ou traballar, non é posible asumir todo», dixo, e iso resume unha realidade que non é exclusiva da prisión.
O estigma afecta de xeito distinto a homes e mulleres, explicaron as intervintes. Sinalaron que a sociedade penaliza con maior dureza ás mulleres cando cometen un delito; a etiqueta pesa e tradúcese en máis dificultades para volver a comezar. A iso súmase, no caso da migración, factores como a cor da pel ou outras sinais de diferenza que condicionan a inclusión. A confluencia do estigma pola reclusión e da discriminación por orixe compón unha barreira difícil de desactivar.
«¿Que poden facer por nós ou polas nosas realidades?»
A pregunta final que plantearon as participantes ao público resume o desafío: non abonda coa empatía momentánea; fan falta respostas concretas que pasen por políticas, estruturas de apoio e un cambio cultural que deixe de castigar dobremente ás mulleres en situación de vulnerabilidade.
Repercusións e próximos pasos: da palabra á acción
O coloquio celebrado no MARCO non foi un xesto illado. Programas de formación como os que impulsa a EPA Berbés e actividades de achegamento desde institucións e asociacións buscan precisamente r
