Na zona histórica de Santiago de Compostela, onde o granito garda memoria de séculos, as aldabas continúan golpeando o silencio das rúas como pegadas táctiles dun pasado cotidiano. Estes elementos de ferro e bronce, ás veces esquecidos nos dinteles, volven a converterse en obxecto de mirada: non só polo seu valor estético, senón porque conectan a cidade coa peregrinación, a artesanía e a vida doméstica dende a Idade Media ata hoxe.
Patrimonio en ferro e bronce
A presenza de aldabas nas portas compostelanás remóntase, en moitos casos, aos séculos XII ao XVIII. Forxadas por ferreiros que traballaban tanto para igrexas como para casas de labranza ou palacios, conservan motivos que van dende mans e cabezas humanas ata animais fantásticos e máscaras grotescas. Nas rúas como a Rúa do Vilar ou a próxima Praza do Obradoiro é posible atopar pezas que, a pesar da pátina do tempo, seguen amosando a pericia do cincel e da lima.
Materiais como o ferro forxado e o bronce predominan, aínda que ás veces aparecen aleacións ou remaches que delatan sucesivas reparacións. Algunhas aldabas son utilitarias, simples aros para chamar a atención de quen abre a porta; outras son auténticos relevos escultóricos onde se aprecia a influencia barroca ou renacentista. Non é infrecuente que o que hoxe admiramos nunha fachada sexa unha versión restaurada: numerosas pezas orixinais foron retiradas para a súa conservación e substituídas por réplicas metálicas.
Os motivos non son neutros. A man, frecuente na tradición española, alude tanto á protección como á hospitalidade; as cabezas de león remiten ao poder e á nobreza; as máscaras grotescas, ás veces, a supersticións que pretendían afastar o mal. Para o viaxeiro que chega tras a estela do Camiño, esas aldabas funcionan ademais como sinais: a vivenda dun hospital de peregrinos, unha fonda antiga, ou o umbral dunha casa familiar que acolle camiñantes.
“As aldabas son testemuños dunha cidade que se construíu arredor do encontro; tocar unha aldaba é entender que a historia non só se conta, tamén se sente”, explica un restaurador do Museo da Catedral que traballou en varias intervencións de conservación.
Entre o culto e o cotidiano
A relación entre as aldabas e a vida relixiosa é estreita en Santiago. Moitos conventos e parroquias encomendaron pezas singulares para as súas portadas, mentres que as cofradías e irmandades adoptáronas como emblemas. Ao mesmo tempo, estaban no centro do doméstico: un golpe na aldaba significaba petición, anuncio ou chamada á hospitalidade. Esta ambivalencia —entre o sagrado e o profano— explica que sobrevivan tantos modelos distintos no tecido urbano.
Nas últimas décadas, a sensibilidade por estes obxectos creceu. Restauradores locais e conservadores foron recuperando pezas, tanto do entorno da Catedral de Santiago como de casas particulares, para o seu estudo e exposición. Un recuento informal entre especialistas do casco histórico soma xa máis de 120 pezas catalogadas, aínda que a cifra real podería ser maior se se inclúen as aldabas privadas en patios e vivendas non accesibles ao público.
A historia recente tamén impuxo retos. Algunhas aldabas desapareceron durante obras mal documentadas; outras sufriron expolio ou foron vendidas en mercados de antigüidade. Frente a iso, os profesionais defenden a necesidade de protocolos de intervención e dun inventario municipal que permita coñecer a dispersión e o estado de conservación destes bens.
Mirar cara adiante: preservación e turismo
A posta en valor das aldabas plantea decisións prácticas e simbólicas. Por un lado, están as necesidades de conservación: limpeza da corrosión, estabilización de remaches, documentación fotográfica e dixitalización. Por outro, a oportunidade de incorporalas á oferta cultural da cidade. Pautas sinxelas —panéis explicativos, rutas temáticas, unha “Ruta das Aldabas” polo casco histórico— poderían transformar o que hoxe pasa desapercibido nun atractivo complementario ao Camiño e á visita á catedral.
Algunhas iniciativas municipais e propostas dende asociacións de patrimonio propoñen intervencións combinadas: sinalización respectuosa que non invada o panorama urbano, reprodución de pezas fráxiles con materiais menos expostos á corrosión e talleres de forxa tradicional para manter viva a técnica. A recuperación de oficios aparece, neste sentido, como un valor engadido: a ferreiro tradicional non só repara, tamén interpreta.
A protección xurídica destes elementos tamén ocupa a axenda. Hai comunidades vecinais preocupadas pola turistificación e polo risco de que as pezas se converta en meras imaxes decorativas para fotografías. Por iso, a combinación de conservación física, educación e xestión pública parece a vía máis sensata para que as aldabas sigan sendo, ao mesmo tempo, patrimonio e elementos de uso.
Nunha cidade cuxa identidade está tecida con camiños e portas, as aldabas son pequenos testemuños que manteñen viva a conversación entre pasado e presente. Quedan, nos dinteles de granito, historias de hospitalidade, oficio e fe que agardan a caricia de quen sabe deterse e chamar, con respecto, á porta. A falta de decisións definitivas, a invitación é clara: mirar de preto o que moitas veces damos por sabido e coidar, como se coida unha memoria, os obxectos que fan posible esa historia.
Podería interesarche:
- Non é posible incluir o nome completo do festival, a ex
- Parlamento Europeo impulsa o turismo cara ao medio rural
Fonte: El Correo Gallego.
