Desde Santiago, a Consellería de Sanidade mantén baixo seguimento a case 34.000 pacientes en Galicia pola prescrición de medicamentos considerados de alto risco: opioides como o fentanilo, tratamentos que aumentan a probabilidade de caídas, fármacos que poden derivar en insuficiencia renal aguda ou en hemorraxias. O plan, implantado hai anos no sistema público, esixe receita especial e un control multidisciplinar para minimizar danos e detectar dende efectos adversos ata usos inadecuados ou escaladas perigosas de dose.
Como funciona o programa e quen entra na lista
O listado de pacientes forma parte do programa «Prácticas seguras con medicamentos de uso crónico», pensado para aquelas persoas que padecen enfermidades crónicas e están polimedicadas. Non se incorpora todo paciente con múltiples fármacos, senón aquelas persoas que teñen prescritos tratamentos que, polo seu perfil farmacolóxico, presentan maior probabilidade de causar dano. A Consellería distribúe unha guía entre médicos de Atención Primaria, profesionais de enfermaría e farmacéuticos para homoxeneizar criterios e detectar riscos como o deterioro renal, as hemorraxias ou o risco de dependencia derivado dos opioides.
O procedemento de vixilancia combina varias medidas: receita especial para retirar o medicamento, revisións periódicas da eficacia e do balance risco-beneficio, avaliación de toda a medicación concomitante e, en moitos casos, interconsulta con farmacia hospitalaria. Son os equipos de Atención Primaria quen, na práctica diaria, levan a responsabilidade de vixiar signos de alarma e coordinar a intervención se xorden problemas.
Mais aló do papeleo, a aposta é práctica: reavaliar se o fármaco segue a ser necesario, reducir doses cando procede e promover a retirada progresiva ou a substitución por alternativas máis seguras. Os farmacéuticos comunitarios tamén xogan un papel activo ao identificar duplicidades ou interaccións na medicación dispensada.
Descenso notable desde 2018, pero con matices
Ao inicio do programa, en 2018, figuraban 62.511 pacientes na lista. A finais de 2025 a cifra situouse en 33.934, o que supón unha redución do 46%. Esa diminución é unha das principais bandeiras que exhibe o Sergas e a Consellería de Sanidade á hora de avaliar a eficacia das prácticas implantadas.
Con todo, a propia administración advirte que os criterios de inclusión non foron estáticos: “
algunhas deixan de terse en conta porque se consideran alcanzados os obxectivos e inclúense outros novos
”, din fontes oficiais. É dicir, unha parte da caída responde a que se modificaron as regras do xogo, ademais da propia desprescrición ou da substitución de fármacos de maior risco.
No capítulo dos opioides, Galicia atribúe unha redución acumulada do 12% en sete anos do número de pacientes en risco polo consumo destes fármacos. O descenso máis acusado rexístrase entre pacientes oncolóxicos que estaban con fentanilo de liberación rápida para a dor irruptiva: dende 2018 diminuíron un 79% e só no último ano houbo unha caída adicional do 32%. É unha sinal de que os protocolos clínicos mudaron a práctica coa analxesia de rescate en certos perfís de pacientes.
Riscos, tensións e próximas decisións
As cifras agochan debates clínicos e éticos. Por unha banda está a necesidade imperiosa de evitar adicións e efectos adversos severos; por outra, o deber de non deixar desatendido ao paciente que sofre dor intensa ou ten tratamento oncolóxico. A experiencia de Galicia —cunha poboación envellecida e prevalencia elevada de comorbilidades crónicas— obriga a axustar as decisións: retirar un medicamento sen of
