Conxo esculpe a memoria dunha árbore e do fútbol de barrio

A relación entre un barrio e as súas árbores adoita ser silenciosa, case invisible, ata que a motoserra irrompe. En Santiago de Compostela, a parroquia de Conxo viviu nos últimos meses un proceso inverso ao da perda: a ruptura visual provocada pola tala dun emblemático exemplar no campo de fútbol da Merced deu paso a un exercicio colectivo de reconstrución da memoria. Lonxe de permitir que o esquecemento cubrise o cepo, os veciños canalizaron o seu malestar nunha iniciativa que cristaliza esta fin de semana coa inauguración dun monumento na súa honra e na de quen o plantou.

O xesto transcende o ornamental. Nunha urbe onde os cambios adóitanse impoñer desde os despachos, a resposta veciñal de Conxo demostra que o afecto pola paisaxe cotiá é unha forza política e cultural de primeira orde. A estatua non só devolve simbolicamente a verticalidade perdida, senón que fixa no espazo público unha historia que ameazaba con diluírse entre expedientes e guindastres.

Raíces que transcenden o formigón

Houbo un tempo en que aquel abeto era o centro visual do campo de xogo. Baixo a súa copa creceron xeracións de futbolistas afeccionados, xestáronse tardes de gloria e seláronse derrotas amargas. Cando as máquinas o abateron sen previo aviso o outono pasado, o malestar cundiu de inmediato. Unha placa cravada no monllo vexetal foi o primeiro intento de suturar a ferida, un testemuño mudo de que o lugar seguía sendo sagrado para a comunidade.

Pero a lembranza dun barrio que se sabe con historia esixía algo máis. Era necesario un punto de encontro que non decaese coa choiva ou o paso dos anos. O monumento que se presenta agora aspira a ser esa referencia permanente, unha áncora para a memoria colectiva que impida que a próxima xeración se pregunte por que no medio do campo de fútbol hai unha escultura.

Da tala polémica á reconstrución do afecto

A cronoloxía dos feitos é ben coñecida na capital galega. A decisión administrativa que acabou coa árbore centenaria desencadeou unha reacción en cadea. O debate sobre a tala de árbores emblemáticas non é novo nas cidades galegas, pero a singularidade do caso de Conxo residía no vínculo indisociable entre o exemplar e a figura do home que o plantou. Ramón Sanmartín García, coñecido popularmente como Moncho Cascarilla, non era un xardineiro ocasional. Era a alma do fútbol no barrio, o impulsor dun campo que se converteu en canteira de ilusións.

A polémica serviu de catalizador. O que puido quedar nunha queixa en redes sociais ou unha carta ao concello derivou nunha mobilización sostida. Veciños, antigos xogadores, directivos de clubs locais e a propia familia de Sanmartín teceron unha rede de complicidade que culmina agora coa colocación da estatua. É a constatación de que a memoria, cando se cultiva, dá froitos que o formigón non pode sufocar.

Un monumento con dúas almas

A obra que se inaugura este sábado na Merced é, por tanto, un díptico de emocións. Por un lado, reconforta a quen choraba a perda do abeto, devolvendo á paisaxe unha silueta que dialogue co ceo de Conxo. Por outro, reivindica a figura de Moncho Cascarilla, un heroe anónimo do deporte base galego cuxa biografía se confunde coa historia do barrio. A escultura non é un laio, é unha celebración do legado.

Os actos de homenaxe teñen esa calidade: miran ao pasado para construír futuro. Os nenos que hoxe patean o balón na Merced aprenderán quen foi Moncho ao ver a escultura. Os maiores recuperarán un recuncho para a nostalxia. Nun contexto de cidades que cambian a miúdo de costas aos seus habitantes, Conxo demostrou que o diálogo entre a administración e a cidadanía, aínda que dificultoso, pode alumear solucións que honran a historia sen renunciar ao progreso.