O Defensor do Pobo, Ángel Gabilondo, reabriu o debate sobre a práctica estendida de exixir cita previa para acceder a servizos públicos presenciais. Nun informe interno que circulou esta semana, o organismo cuestiona non só a xeneralización da cita como regra, senón as medidas prácticas que están deixando a persoas fóra das oficinas, mesmo cando acoden sen cita por causas urxentes ou por descoñecemento do sistema.
Reapertura do fronte: que di o informe e por que alarma
Segundo o documento, a expansión da cita previa obrigatoria derivou en prácticas que vulneran o dereito de acceso á Administración. O Defensor critica de xeito explícito que nalgunhas oficinas, e así o relatan varias queixas, o persoal de seguridade impida directamente a entrada a quen non dispoñen de turno. Esa restrición física —subliña o informe— pode converter unha obriga administrativa nunha barreira de facto para a cidadanía.
A imaxe é coñecida en Galicia: papeis co número dunha cita pegados en mostradores da Seguridade Social ou de oficinas administrativas, e colas no exterior de edificios onde non sempre está garantida a atención sen turno. Nunha fotografía tomada na sede de Vilagarcía de Arousa vese a pegada dese procedemento: papeletas, carteis que remiten a un teléfono ou a unha web, e a sensación de distancia física entre a Administración e o cidadán.
Non é a primeira vez que o Defensor se pronuncia sobre a materia, pero o informe chega nun momento no que a cita previa se normalizou de forma case universal: oficinas de emprego, atención social, trámites na administración autonómica e incluso algúns servizos municipais adoptaron o sistema como norma. A queixa recorrente non é a existencia do sistema, senón a súa aplicación estrita sen alternativas razoables para os colectivos máis vulnerables.
Impacto en Galicia: fenda dixital, despoboación e maiores
No mapa galego este debate adquire tintes particulares. Cunha poboación envellecida en moitas comarcas e unha dispersión demográfica marcada, a obrigatoriedade da cita previa atopa en Galicia obstáculos adicionais. Persoas maiores que non se manexan con internet, quen non teñen teléfono móbil con datos, ou veciños de pequenos municipios que non poden permitirse desprazarse varias veces, atópanse con portas pechadas á hora de resolver asuntos cotiás.
Administracións locais como a Xunta e varios concellos impulsaron oficinas dixitais e puntos de acceso cidadán, unha iniciativa positiva. Pero a miúdo esas solucións non chegan a todas as parroquias nin substitúen a confianza que dá o trato presencial. Empregados municipais con décadas de experiencia relatan que, tras os picos da pandemia, moitas tramitacións se trasladaron a sistemas telemáticos sen que houbera o acompañamento suficiente para a alfabetización dixital.
Ademais, a presenza de persoal de seguridade nas portas —algo que se incrementou nalgúns edificios públicos— crea unha dinámica policializada que choca coa tradición galega de atención próxima. Varios testemuños recabados en oficinas de distintas cidades da área metropolitana de Vigo e da provincia de Pontevedra sinalan que, cando falta persoal administrativo ou cando as axendas están completas, a solución doada é negar o acceso. O Defensor subliña que esa práctica non respecta as situacións de urxencia nin as excepcións previstas legalmente.
Reaccións previsibles e pasos seguintes
A difusión do informe obriga agora ás administracións a dar resposta. Na práctica, hai medidas sinxelas que poden atallar o problema: garantir franxas horarias sen cita para atencións urxentes, habilitar ventanillas de atención primaria presencial con f
