O viraxe ideolóxica como síntoma dunha época

Pechar os ollos sobre a historia política autonómica supón perder a clave para entender o presente. O falecemento dun nonaxenario na capital compostelá non sería, a priori, máis ca unha noticia necrolóxica de rúbrica se non fose porque ese individuo encarnou como poucos as tensións, as fracturas e as transformacións da construción do autogoberno galego. Falamos dun personaxe que pasou de xestionar as finanzas desde unha perspectiva moderada a liderar as listas dun partido nacionalista nas eleccións europeas. Un xiro que, lonxe de ser unha anécdota biográfica, resulta un termómetro perfecto dos cambios de paradigma que viviu este territorio durante as décadas dos oitenta e dos noventa.

A fraxilidade dos primeiros gobernos autonómicos

Os primeiros pasos da comunidade autónoma estiveron marcados por unha precariedade institucional que hoxe resulta case inimaxinable. Aqueles homes e mulleres que asumiron as rendas de áreas económicas atopáronse cun baleiro estrutural absoluto: non existía unha facenda propia, nin un marco tributario diferenciado, nin sequera unha administración preparada para asumir as competencias transferidas. O papel dos vicepresidentes con rango económico naquelas lexislaturas foi, na práctica, o de albaneis dun edificio que se levantaba sobre uns cimentos de barro.

O deseño do sistema de financiamento vixente, coas súas luces e as súas sombras, ten parte do seu ADN naquelas decisións tomadas baixo a presión da urxencia. Entender aqueles anos esixe recoñecer o esforzo titánico de dotar as institucións dunhas mínimas ferramentas de recadación e xestión, un traballo a miúdo invisible fronte ás polémicas políticas de alta voltaxe que dominaban as portadas.

Da obediencia partidista ao nacionalismo transversal

O que verdadeiramente converte en fascinante a traxectoria deste xurista e economista non é a súa faceta de xestor público, senón a súa mutación ideolóxica. Na Galicia da Transición, o mapa político era ríxido, case estanco. Militar nunha formación de centrodereita e rematar encabezando unha candidatura soberanista ao Parlamento Europeo supuña romper todos os códigos establecidos. Que empurra a un alto cargo consolidado a botar pola borda o seu espazo de poder natural?

A política galega daqueles anos funcionaba como un imán de lealdades, onde abandonar o barco orixinal se pagaba coa marxinación institucional inmediata.

Este tipo de tránsitos só poden explicarse desde a profunda decepción. A frustración ante os límites do autogoberno, a sensación de que o marco estatutario quedaba curto ou a deriva personalista de certas lideranzas acaban empurrando figuras técnicas e académicas cara a opcións que, nas súas orixes, lles resultaban completamente alleas. O seu caso non foi un fenómeno illado, pero si un dos máis simbólicos e estridentes, porque levaba aparellada a renuncia aos privilexios do poder centralista para abrazar unha causa que daquela parecía minoritaria nas urnas.

A pegada dos intelectuais na vida pública

Máis alá dos seus cargos políticos, o perfil do falecido obríganos a reflexionar sobre o papel dos técnicos e intelectuais na administración. Doutorado en disciplinas tan dispares como o Dereito e a Economía, cunha longa vinculación ao ámbito académico, representaba esa estirpe de funcionarios-políticos que hoxe brilla pola súa ausencia nas listas electorais. A actual profesionalización da política, entendida como a creación dunha caste dedicada exclusivamente á xestión partidista, sepultou a figura do experto que entra no goberno para resolver problemas complexos e que, unha vez esgotada a súa utilidade ou a súa paciencia, volve á súa vida privada ou dá un xiro radical.