En desenvolvemento: nos Orixes da Nosa ópera

Nun desenvolvemento que está a captar a atención de expertos e cidadáns por igual, nos seus orixes a nosa ópera. Esta situación, que se desenvolve nun contexto de crecente interese mediático, promete ter implicacións significativas para diversos sectores da sociedade.

Os detalles que xurdiron revelan unha situación complexa que require unha análise detallada. Admirabamos hai pouco a importancia de ‘Il combattimento’ monteverdiano e o cambio de tendencia ao que contribuíu, inclinando a balanza da polifonía cara ao madrigal (monodía) e de aí á representación, é dicir, ao inicio da ópera. España mantivo sempre unha tendencia á representación no eido relixioso e para o século XVII a música terá unha maior presenza nas comedias (introducións cantadas ou intermedios) ou como pezas instrumentais. O título do programa, alusivo á coñecida obra de Calderón de la Barca, seguramente úsase como mostra para facernos unha idea da importancia que tomou a música no teatro de Tirso de Molina, Lope de Vega ou o propio Calderón, porque as súas obras se converteron en libretos destas primeiras óperas. Así que no programa houbo primeiro unha alusión a eses compositores italianos como o mantuano Salamone Rossi, cuxa música instrumental (‘Sinfonía Grave’) xa centrou a nosa atención nun cambio significativo no conxunto hispalense, ao atoparse un violín (o do outro Rossi, Leonardo), un son agudo, reforzado polo quintón de Fahmi (imaginamos o do quintón polo tamaño, pero non lle puidemos contar as cordas), cuxa presenza foi relevante para ‘abrir’ o son da ‘escuridade’ que lle poden outorgar tres violas da gamba baixas, aínda que o director empregou tamén unha en boa parte do programa (para os ‘Canarios’, por exemplo). A dobre mención a Monteverdi comezaba con ‘Duri e penosi’ de ‘Il ritorno d’Ulisse in patria’, na que Sancho inauguraba de xeito espectacular a sección cantada. Hai moitos cantantes que, coma algúns instrumentos de metal, séntense moito máis cómodos no ‘forte’ que en dinámicas máis baixas; pero por se algún mal pensamento nos confundira, o tenor sevillano non tardou en quitárnolo de enriba, coa emisión a moi pouco volume, sen que se lle entrecortase ou recorrerase ao engolecemento. Martín-Cantón, pola súa banda, tende a un rexistro natural, impostado o imprescindible, de xeito que o contraste con Sancho resultaba chamativo. Outra premonición equivocada puido pasarnos pola cabeza, pero o tenor sabe que se se impuxese polo volume só conseguiría desrealizar o dúo. En realidade, foi como da sombra á luz, cada un coa súa dinámica natural, ata que remataron encontrándose antes de que rematase o dúo. De feito, o entendemento e a complicidade predominaron durante todo o concerto. Tras a ‘Passacaglia’ de Marini, na que, por certo, Rahmi mantiña a progresión armónica no baixo cun chamativo ‘violone’ no que as efes e o puente se baixaran máis do que as atopamos por xeral, seguiu outra aria de ‘Il ritorno d’Ulisse’, desta volta ‘Illustratevi, o Cieli’, na que a soprano mostrou as súas dotes para a coloratura precisa e á vez relaxada, que comezaba sobre un ‘Alegraos’, razón pola que os sobretítulos nos axudan a conectar texto e música. A partir de aquí escoitamos a formación tradicional, sen Rossi. De Juan Hidalgo (lembren a pioneira ‘Celos aún del aire matan’ con libreto de Calderón) escoitamos na soprano a delicadísima peza ‘Peynándose estaba un olmo’, coa guitarra de Blanch (que asinou un concerto excelente) e Fahmi coa viola baixa tocada tamén á maneira da guitarra para realizar o baixo cos dedos. Sen saír de Hidalgo, ‘La noche tenebrosa’ permitiu escoitar a finura da guitarra de Sancho e despois un momento en solitario de viola de Johanna Rose (tivo outro ao final, con Durón na súa ‘La Guerra de los Gigantes: Animoso denuedo’). O ‘momento Fahmi’ chegou con dúas pezas icónicas do conjun