Instalacións do centro penitenciario de Teixeiro. / Carlos Pardellas
Un condutor sen antecedentes que provoca un atropelo mortal ou invade o carril contrario e deixa un falecido no asfalto non entra en prisión se a condena non supera os dous anos.
En cambio, quen acumula varios delitos por conducir baixo os efectos do alcohol ou sen carné, aínda que non cause vítimas, si acaba entre reixas. Ese desequilibrio penal explica a radiografía das cárceres galegas: a maioría dos internos por delitos de tráfico son reincidentes; os homicidas ao volante son minoría.
Perfil dos reclusos por delitos de tráfico
Case o 5% da poboación reclusa en Galicia cumpre condena por un delito contra a seguridade viaria como delito principal: eran 167 a finais de 2025 dos máis de 3.600 presos daquela nos penais da comunidade, segundo datos da Secretaría Xeral de Institucións Penitenciarias.
Pero se se suman os penados que arrastran algún delito de tráfico no seu historial, a porcentaxe elévase ao 12% (430). En ambos casos, Galicia supera a media estatal: case duplica a taxa de internos cun delito viario como principal (2,5%) e está catro puntos por riba no grupo con antecedentes viarios (8%).
Trátase, explican desde a prisión de Teixeiro (A Coruña), de condutores reincidentes por alcoholemia ou sen carné, ben porque nunca o tiveron ou porque seguen ao volante malia ter esgotado todos os seus puntos. A práctica totalidade —engaden— son homes que superan os 50 anos.
Evolución e reincidencia
No caso dos presos en Galicia por infraccións penais ao volante como delito principal, a cifra reduciuse lixeiramente: un 2%, ao pasar de 171 en 2024 a 167 o ano pasado.
Pero son case un 20% máis que en 2023 (142) e un 70% máis que hai unha década, cando se movían no centenar. E entre os que arrastran algún delito de tráfico, produciuse un incremento do 6%, o que pon de manifesto o nivel de reincidencia entre os que incumpren as normas na estrada.
Comparativa nacional e preocupación da fiscalía
O peso dos condutores entre reixas en Galicia sobre o conxunto dos penados en España —sen contar con Cataluña e País Vasco, que teñen as competencias en materia de prisión transferidas— non é anecdótico.
Suman un 13% dos condenados por delitos de tráfico como principal (1.307) e máis do 10% dos presos con algunha infracción penal na estrada (4.182), a pesar de que a comunidade galega ten o 6% do censo total de condutores.
A fiscal de Seguridade Viaria en Galicia, Paula Grau, cualifica de «preocupante» este balance e apunta que os condenados por homicidios ao volante son unha minoría.
A práctica totalidade, tal e como confirman desde a prisión de Teixeiro, son reincidentes que xa esgotaron todas as sancións previas: multas, traballos en beneficio da comunidade e, finalmente, chega a prisión. «É preocupante que non se freen eses números», advirte a fiscal delegada de Seguridade Viaria.
Reflexión sobre a seguridade viaria e medidas propostas
Esa preocupación comeza xa nos xulgados. Catro de cada dez delitos que chegan aos tribunais galegos son infraccións penais ao volante.
E esas cifras reflíctense nas sentenzas. No 98% dos delitos contra a seguridade viaria que pasan polos xulgados —expón Grau— non se dita prisión como primeira pena, xa que o sistema é «progresivo»: o cárcere resérvase para os casos graves —homicidios— ou para quen xa esgotou multas e traballos comunitarios. Por iso, inquedan as cifras.
Ese case 5% de penados por delitos de tráfico como principal e o 12% con algunha infracción penal por saltarse as normas de tráfico é un perfil «irreductible», detalla Grau.
«As sancións progresivas para os multirreincidentes non funcionan. Cunha persoa cabal e razoable, unha primeira pena surte efecto, pero para este perfil, non», sostén.
A súa conclusión é desalentadora: «A seguridade viaria segue sen percibirse como un problema social. Se non che toca como vítima, non se é consciente do risco».
E lanza unha reflexión: «Tolérase que alguén saia dun bar bebido e colla o coche. Se se chama á policía cando alguén ve unha arma, por que non cando alguén conduce baixo os efectos do alcohol?».
Coas penas actuais, engade a fiscal, «póñese sobre aviso ao resto da poboación, á que se alerta do que lle podería ocorrer se incumpre a norma de Tráfico».
Ao mesmo tempo, defende mecanismos para frear ese avance irreprimible dos internos por delitos viarios: o comiso do vehículo, a arma do delito, como medida para impedir que sigan desprazándose por estrada.
