Durante anos, a política española explicábase con esta frase tan cínica como precisa: “Antes Soria ca Siria”. É dicir, o que ocorre dentro de España sempre pesa máis ca o que ocorre fóra do país.

As guerras afastadas podían conmover durante uns días, pero raramente alteraban de verdade o pulso da política doméstica.

Un cambio na política exterior española

Porén, esa vella regra podería estar cambiando. A guerra de Irán abriu un choque político entre A Moncloa e a Casa Branca que transcende a política internacional e se adentra de cheo na política española.

Porque cando o adversario exterior é o presidente dos Estados Unidos —e ademais alguén tan impopular entre o electorado progresista— a fronteira entre política exterior e cálculo electoral comeza a difuminarse.

Hai vinte e tres anos a consigna “Non á guerra” significaba, en grande medida, o rexeitamento ao Goberno español que decidiu participar na intervención de Iraq.

Hoxe, cando volve situarse no centro do discurso político, o antagonista é Washington, que impulsa a ofensiva contra Irán.

A posición do Goberno e o debate estratéxico

A declaración institucional realizada desde A Moncloa —sen xornalistas nin preguntas— foi coidadosamente medida para subliñar esa posición.

O Goberno sostén que España non está subordinada aos Estados Unidos e que, como socio fiable da OTAN e da Unión Europea, ten dereito a manter unha posición propia.

Nun asunto desta natureza, que afecta a compromisos internacionais e a decisións estratéxicas de primeiro orde, esa posición tería gañado solidez cun debate previo nas Cortes.

Sen ese paso institucional, as palabras do Executivo reflicten a opinión dun Goberno máis ca a postura formal do país.

O problema comeza cando o lema substitúe á análise. Porque o debate real non é se a guerra é mala —iso sábeo calquera— senón que facer cando a realidade estratéxica se impón con toda a súa crudeza.

Irán non é un actor calquera no taboleiro internacional. É unha teocracia cuxo discurso inclúe a desaparición do Estado de Israel e cuxa posible adquisición de armas nucleares alteraría o equilibrio de poder en Oriente Próximo.

Tampouco pode ignorarse que moitas guerras contemporáneas comezaron sen obxectivos claros e con consecuencias imprevisibles.

Iniciar unha guerra sen unha estratexia definida adoita conducir a resultados desastrosos.

Entre esas dúas realidades —a ameaza estratéxica de Irán e a experiencia amarga de intervencións fallidas— sitúase o dilema das democracias occidentais.

Implicacións políticas e económicas

España non está á marxe desa disxuntiva. É membro da OTAN, forma parte da Unión Europea e mantén bases militares de uso conxunto con Estados Unidos en Rota e Morón.

A negativa do Goberno a permitir a súa utilización na operación militar marca un punto de fricción evidente con Washington.

Aquí aparece o segundo nivel do problema: o político. Na ciencia política existe un concepto coñecido como rally round the flag, ou “efecto bandeira”.

Cando un líder se enfronta a un adversario externo, unha parte da sociedade tende a pechar filas arredor del.

En países onde o actual inquilino do Despacho Oval esperta unha forte animadversión —como ocorre en España— ese efecto pode ser especialmente intenso.

É posible que desde A Moncloa se considere que o vello principio de “Antes Soria que Siria” xa non é tan seguro.

O enfrontamento con Washington pode converterse nunha oportunidade política de primeiro orde: cohesiona o seu electorado e mobiliza sectores hoxe desmobilizados.

Dependendo de como evolucione a crise, incluso podería converterse nese merlo branco que permitise premer o botón electoral nun momento propicio.

A política coñece ben ese mecanismo: o adversario exterior reforza ao líder interior.

Pero ese cálculo ten unha condición. Se o conflito acaba tendo consecuencias reais sobre a economía ou a seguridade de España, o panorama cambiará rapidamente.

Porque en política internacional as decisións nunca son gratuítas.

Os Estados Unidos seguen sendo o principal investidor estranxeiro en España.

Unha escalada política podería traducirse en restricións tecnolóxicas, presión comercial ou dificultades para empresas españolas con contratos públicos ou proxectos de defensa alí.

Tampouco convén esquecer outro factor incómodo: a dependencia enerxética.

Nos últimos anos, o gas natural procedente dos Estados Unidos adquiriu un peso crecente no abastecemento enerxético español.

Nun contexto de tensións xeopolíticas, ese tipo de dependencias adquire unha dimensión que transcende os discursos políticos.

O reto diplomático e a necesidade de estratexia

A isto engádese a dimensión europea do problema. España non só mantén unha relación bilateral con Washington, senón que forma parte dun entramado de alianzas dentro da Unión Europea e da OTAN.

Desmarcarse de posicións adoptadas por socios como Francia, Alemaña ou o Reino Unido esixe algo máis ca unha declaración política: require unha estratexia diplomática clara e unha explicación convincente de cal é a alternativa.

Porque disentir é lexítimo. Pero facelo sen proxecto pode acabar sendo simplemente illamento.

Todo isto non significa que a guerra sexa unha opción desexable. A guerra como forma de resolver conflitos é sempre unha traxedia.

Pero precisamente por iso as decisións en política internacional non poden reducirse a consignas.

O vello “Non á guerra” foi un berro moral fronte a unha intervención concreta. Pero o mundo actual aseméllase cada vez menos ao dos lemas.

Entre unha teocracia que aspira á arma nuclear e unha Administración estadounidense imprevisible, a política exterior esixe cálculo, alianzas e unha diplomacia capaz de defender os intereses dun país sen converter cada crise internacional nun episodio da política doméstica que afecte ao peto, ao emprego ou á seguridade.

Porque cando a xeopolítica comeza a afectar ao peto, ao emprego ou á seguridade, os países volven sempre á mesma regra: antes Soria ca Siria. E entón a política exterior deixa de ser un lema.