Antes Soria ca Siria

Durante anos, a política española explicouse con esta frase tan cínica como precisa: “Antes Soria que Siria”. É dicir, o que acontece dentro de España sempre pesa máis ca o que acontece fóra do país.

As guerras lonxanas podían comover durante uns días, pero rara vez alteraban de verdade o pulso da política doméstica.

Un cambio na política exterior española

Non obstante, esa vella regra podería estar a cambiar. A guerra de Irán abriu un choque político entre A Moncloa e a Casa Branca que transcende a política internacional e entra de cheo na política española.

Pois cando o adversario exterior é o presidente dos Estados Unidos —e, ademais, alguén tan impopular entre os electores progresistas— a fronteira entre política exterior e cálculo electoral comeza a difuminarse.

Hai vinte e tres anos a consigna “Non á guerra” significaba, en gran medida, o rexeitamento ao Goberno español que decidiu participar na intervención en Iraq.

Hoxe, cando volve colocarse no centro do discurso político, o antagonista é Washington que impulsa a ofensiva contra Irán.

A posición do Goberno e o debate estratéxico

A declaración institucional realizada desde A Moncloa —sen xornalistas nin preguntas— foi coidadosamente medida para subliñar esa posición.

O Goberno sostén que España non está subordinada aos Estados Unidos e que, como socio fiábel da OTAN e da Unión Europea, ten dereito a manter unha posición propia.

Nun asunto desta natureza, que afecta a compromisos internacionais e a decisións estratéxicas de primeira orde, esa posición tería gañado solidez cun debate previo nas Cortes.

Sen ese paso institucional, as palabras do Executivo reflicten a opinión dun Goberno máis ca a postura formal do país.

O problema comeza cando o lema substitúe ao análise. Porque o debate real non é se a guerra é mala —iso xa o sabe calquera— senón que facer cando a realidade estratéxica se impón con toda a súa crueza.

Irán non é un actor calquera no taboleiro internacional. É unha teocracia cuxa retórica inclúe a desaparición do Estado de Israel e cuxa posible adquisición de armas nucleares alteraría o equilibrio de poder no Oriente Próximo.

Tampouco se pode ignorar que moitas guerras contemporáneas comezaron sen obxectivos claros e con consecuencias imprevisibles.

Iniciar unha guerra sen unha estratexia definida adoita conducir a resultados desastrosos.

Entre esas dúas realidades —a ameaza estratéxica de Irán e a amarga experiencia de intervencións fracasadas— sitúase o dilema das democracias occidentais.

Implicacións políticas e económicas

España non está ao marxe desa disxuntiva. É membro da OTAN, forma parte da Unión Europea e mantén bases militares de uso conxunto cos Estados Unidos en Rota e Morón.

A negativa do Goberno a permitir a súa utilización na operación militar marca un punto de fricción evidente con Washington.

Aquí aparece o segundo nivel do problema: o político. Na ciencia política existe un concepto coñecido como rally round the flag, ou “efecto bandeira”.

Cando un líder se enfronta a un adversario externo, unha parte da sociedade tende a pechar filas ao seu arredor.

En países onde o actual inquilino do Despacho Oval suscita unha forte animadversión —como ocorre en España