António Costa, presidente do Consejo Europeo, afastouse este martes do diagnóstico formulado a véspera pola presidenta da Comisión, Ursula von der Leyen, e reclamou en Bruselas que a Unión Europea defenda un orde internacional baseado en normas e cooperación. Na apertura da Conferencia Anual de Embajadores de la UE, Costa instou a manter e reformar as institucións multilaterais fronte aos cambios xeopolíticos, subliñando a necesidade de evitar a fragmentación global. As súas palabras adquiriron especial relevancia porque chegaron un día despois de que Von der Leyen puxese en dúbida a capacidade do sistema actual para protexer os intereses europeos. O debate, celebrado o 10 de marzo, deixou en evidencia as tensións internas sobre a estratexia exterior da Unión.

Durante a súa intervención, Costa defendeu con firmeza as solucións colectivas e a cooperación internacional como vía para preservar a paz e o dereito internacional. Contrapuxo esta opción ao recurso das esferas de influencia, que, segundo el, substituirían o dereito pola política do poder, unha dinámica que, estimou, a UE debe combater. O portugués pediu ademais que a Unión despliegue unha política exterior «multidimensional» que combine diplomacia, sancións, cooperación económica e apoio humanitario. A apelación á comunidade internacional veu acompañada dun chamamento explícito a reformar a ONU, sen substituíla.

Costa, que foi primeiro ministro de Portugal antes de asumir a presidencia do Consejo, non esquivou a crítica indirecta a aliados tradicionais. Sinalou que a nova realidade internacional é complexa: citou violacións da paz por parte de Rusia, alteracións no comercio por parte de China e o que describiu como desafíos ao orde internacional por parte de Estados Unidos. Ao facelo puxo o foco na necesidade de regras compartidas, non no predominio dunha soa potencia. Ese aviso foi a parte máis polémica do seu discurso, porque apunta á dificultade de articular unha posición europea autónoma sen romper os vínculos transatlánticos.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

En relación co conflito en Oriente Próximo, Costa mostrou inquietude pola escalada e responsabilizou a Irán, na súa opinión, de algunhas causas profundas que alimentaron a crise. Ao mesmo tempo, defendeu que o unilateralismo non é solución e pediu a Teherán e a grupos aliñados como Hezbolá que cesen os seus ataques, incluídos os dirixidos a Estados membros da UE como Chipre. Subliñou o risco dunha espiral que podería afectar directamente a Europa, por exemplo mediante perturbacións no estreito de Ormuz que terían consecuencias económicas graves. A mensaxe combinou condena e un chamamento á contención para evitar unha maior desestabilización rexional.

O posicionamento de Costa produciuse como réplica implícita ás palabras de Von der Leyen no mesmo foro, nas que a presidenta da Comisión advertiu de que a UE xa non pode apoiarse «sine qua non» nun sistema internacional que considera menos fiable. Von der Leyen tiña planteado a necesidade de alternativas para defender os intereses europeos fronte a novas ameazas, unha tonalidade que moitos interpretaron como un xiro cara a unha maior autonomía estratéxica. Costa, en cambio, abogou por preservar e adaptar as regras do sistema multilateral en lugar de substituílo por novos marcos. A discrepancia pon de relevo o equilibrio delicado entre o realismo xeopolítico e a aposta pola lei internacional.

A mensaxe do presidente do Consejo chegou nun momento no que Europa debate o seu papel nun mundo multipolar e fronte a retos en varias direccións. Para Costa, o obxectivo central é «garantir que o mundo siga baseado en regras e na cooperación», unha fórmula pensada tanto para protexer intereses económicos como para defender os valores que a UE proclama. As súas propostas inclúen reforzar alianzas con actores internacionais e apostar pola reforma de institucións globais, empezando por la Organización de las Naciones Unidas. Reforzar a diplomacia e coordinar respostas multilaterais foron conceptos recorrentes na súa intervención.

No auditorio dos embaixadores comunitarios percibíase a procura dun punto medio: a UE debe mostrar capacidade de reacción e autonomía sen renunciar á cooperación transversal que foi a base do orde posterior á Segunda Guerra Mundial. A discusión entre Costa e Von der Leyen reflexa, en boa medida, a tensión entre quen piden pragmatismo xeopolítico e quen insisten en preservar o marco normativo existente. Expertos consultados por diplomáticos europeos estiman que a divergencia non é insalvable, pero si esixirache traballo de coordinación entre institucións comunitarias e gobernos nacionais. A xestión desa diferenza será clave para deseñar a próxima axenda exterior da Unión.

A conferencia en Bruselas reuniu a representantes diplomáticos nun momento de alta volatilidade internacional, e as intervencións dos seus principais responsables deixaron clara unha advertencia: Europa debe decidir se reforza as normas que rexeron a convivencia mundial ou se opta por camiños alternativos que poderían levar a máis fragmentación. Costa pechou a súa intervención apelando aos principios da Carta de Naciones Unidas e ao dereito internacional como ferramentas indispensables para protexer os dereitos humanos e evitar novas conflagracións. O debate, lonxe de pecharse, promete marcar a discusión estratéxica da UE nos próximos meses.