A intentona da semana pasada por parte dunha productora que rodaba en Celanova para borrar unha pintada situada na fachada do mosteiro reavivou a historia dun grafiti que forma parte da memoria local desde 1933. A inscrición lembra a cabeceira do periódico xuvenil Adiante, ligado ás Mocedades Galeguistas, e a actuación provocou que un elemento ata agora ignorado gañara visibilidade pública. Ocorreu na igrexa-convento de Celanova e a polémica abriu o debate sobre a súa conservación e o xeito de contextualizalo para evitar futuros incidentes.
O episodio non foi un mero acto de vandalismo: a productora intentou eliminar a inscrición e, ao non facelo con criterio, acabou subliñando a súa presenza ante a curiosidade dos veciños e visitantes. Algunhas pintadas da vila foron borradas ao longo dos anos; outras, como esta, permanecen e adquiriron, pola aceptación social, a condición de memoria local. Agora a pregunta é se debe protexer oficialmente ou instalar unha explicación histórica para que se coñeza o seu significado.
A marca na pedra remite a un tempo de intensa axitación política: a España de principios dos anos trinta. A pintada reproduce a cabeceira dun órgano fundado por mozos da localidade que buscaban unha voz propia para a Galiza daquela, e que resistiu, en termos simbólicos, décadas de cambios políticos e sociais.
Orixe: unha voz xuvenil en 1933
En xaneiro de 1933, en plena efervescencia das xuventudes nacionalistas, constituíuse en Celanova unha célula de Mocedades que chegou a contar con cerca de 90 afiliados en poucos meses. Entre os seus impulsores estaban Celso Emilio Ferreiro e Pepe Velo, que pronto alcanzaron relevancia na organización a nivel galego.
Ese grupo puxo en marcha un periódico titulado «Adiante», cuxa primeira edición saíu o 5 de xaneiro de 1933 e tiña a súa redacción na rúa Curros Enríquez, número 3. O proxecto pretendía mobilizar a xuventude a favor dunha Galiza máis libre e creativa, e utilizou a portada para lanzar un chamamento directo ao compromiso cívico e cultural.
«Adiante sae nestes instantes críticos para axudar a transformar a nosa Galiza empequencida e oprimida… Irmáns, os tempos chegaron.»
A portada incorporaba ademais o poema «Os Mozos» de Curros Enríquez como declaración de intencións, convidando á xuventude a tomar parte activa na vida pública e cultural da rexión. Ese linguaxe combativo deixou pegada na praza e nas rúas, e a cabeceira pintada na pedra converteuse nun rastro daquela etapa.
Resistencia e aceptación: case un século na fachada
A inscrición sobreviviu tres anos de República, o golpe de Estado, a guerra civil, corenta anos de ditadura e as décadas de democracia posteriores. A súa permanencia non se explica tanto por protección administrativa como por unha aceptación tácita da comunidade, que deixou pasar os anos sen esixir a súa limpeza.
O caso recente demostra que a falta de información pode provocar actos contraproducentes. En lugar de desaparecer, a pintada conseguiu ampliar a súa visibilidade e puxo de manifesto a necesidade de ofrecer un marco explicativo que aclare a súa orixe e significado no contexto local.
Responsables municipais e especialistas en patrimonio consultados lembran que a mellor resposta pasa pola contextualización: unha placa informativa, a inclusión en inventarios locais ou un expediente de conservación que manteña a inscrición como testemuña da historia. Tamén advirten de que calquera intervención de limpeza debe realizarse con criterios técnicos e previa valoración histórica.
Mentres tanto, a pintada de Celanova segue sendo un exemplo de como signos modestos na vía pública poden converterse, a forza de convivencia e silencio, en elementos do patrimonio inmaterial dunha comunidade. A discusión que abriu o intento de borrado ofrece unha oportunidade para recuperar a memoria e explicala ás xeracións presentes.
