Un estudo da Universidad de Utah revela que un porcentaxe crecente de adultos estadounidenses denuncia dificultades de memoria, atención e toma de decisións entre 2013 e 2023, con un aumento especialmente marcado en menores de 40 anos. Os investigadores analizaron máis de 4,5 millones de respostas á enquisa BRFSS e observaron que a prevalencia do que se define como «discapacidade cognitiva» pasou do 5,3 % ao 7,4 % na última década. A tendencia acentuouse desde 2016, polo que os autores descartan que a pandemia de COVID-19 sexa a explicación principal. O traballo, publicado na revista Neurology, advirte de implicacións importantes para a saúde pública e os sistemas sanitarios.
Os datos proceden da enquisa Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS), un sondeo representativo que inclúe preguntas sobre se unha persoa ten serias dificultades para concentrarse, recordar ou tomar decisións debido a unha condición física, mental ou emocional. Os investigadores excluíron as respostas recollidas en 2020 polas circunstancias excepcionais da pandemia, e aplicaron análises de tendencia desde 2013 ata 2023 para minimizar sesgos temporais. A mostra reúne millóns de respostas, o que outorga potencia estatística para detectar cambios en subgrupos por idade. Ese deseño permite identificar patróns poboacionais, aínda que segue dependendo de autoinformes e da formulación da enquisa.
O aumento máis chamativo concéntrase entre os adultos de 18 a 39 anos: nesa franxa a incidencia case duplicouse, pasando do 5,1 % ao 9,7 % no período estudado. Foi precisamente este grupo o principal impulsor do incremento xeral, segundo os autores. En termos globais, a proporción de adultos que manifestou problemas cognitivos serios subiu varios puntos porcentuais entre 2013 e 2023, un cambio que os investigadores cualifican de significativo e preocupante. O achado rompe coa expectativa de que a carga cognitiva fose máis alta entre poboación de maior idade.
Os autores plantexan varias hipóteses para explicar o fenómeno. Entre elas figura o estrés económico relacionado coa precariedade laboral, a incerteza nos ingresos e a carga mental que estas condicións xeran, factores que poden prexudicar a atención e a memoria. Ademais, a maior presenza de doenzas crónicas —hipertensión, ictus, diabetes— asóciase con taxas superiores de dificultades cognitivas, o que suxire unha interacción entre a saúde física e a función cognitiva. Por último, os autores apuntan que a menor estigmatización dos problemas de saúde mental podería ter facilitado que máis persoas recoñezan e informen destas dificultades, aínda que é improbable que isto explique por si só a magnitude do aumento observado.
No comunicado que acompaña á publicación, o autor principal, Ka-Ho Wong, afirmou estar sorprendido polo crecemento entre a poboación nova e subliñou a necesidade de tomar en serio estes informes e desenvolver intervencións precoces. Wong reclamou estudos adicionais para comprender mellor as causas e buscar solucións efectivas, incluíndo investigación que combine datos clínicos obxectivos e medidas psicosociais. A petición dos autores é clara: só con investigacións máis finas poderase discriminar entre factores socioeconómicos, conductuais e biolóxicos. Así mesmo, suxeriron que sería útil comparar estas tendencias coas doutros países para ver se o patrón se repite fóra dos Estados Unidos.
O posible impacto sobre os sistemas sanitarios e sociais é elevado, advirten os investigadores. Un aumento sostido de dificultades cognitivas na poboación nova pode traducirse nunha maior demanda de servizos de saúde mental, atención primaria e rehabilitación, ademais de afectar a produtividade e o benestar laboral. Os autores reclaman políticas públicas que reforcen a prevención, a detección temprá e o acceso a tratamentos, así como programas orientados a reducir as condicións de precariedade que poderían estar incidindo. Para os expertos, abordar estes factores sociais é tan importante como intervir a nivel clínico.
O estudo tamén recoñece limitacións relevantes: a medida utilizada baséase en autoinformes, o que implica variabilidade subxectiva e potenciais sesgos de resposta. A exclusión de 2020, aínda que xustificada, deixa un baleiro temporal que dificulta avaliar o impacto inmediato da pandemia. Ademais, o deseño observacional non permite establecer causalidade, polo que as relacións entre estrés económico, doenzas crónicas e deterioro cognitivo deben explorarse con estudos lonxitudinais e con indicadores biomédicos. Os autores piden prudencia ao interpretar os datos e propoñen combinar enquisas con avaliacións neuropsicolóxicas en futuras investigacións.
A investigación, titulada «Rising Cognitive Disability as a Public Health Concern Among US Adults: Trends From the Behavioral Risk Factor Surveillance System, 2013–2023», aparece en Neurology (2025) e está asinada por Ka‑Ho Wong e colaboradores. A súa conclusión principal é un chamamento de atención: o incremento de problemas cognitivos en adultos novos é real e esixe respostas de investigación e políticas públicas que aborden tanto a saúde como os determinantes sociais. Mentres tanto, os profesionais sanitarios e os responsables políticos deberán vixiar estas tendencias para adaptar recursos e estratexias preventivas.
