Rusia e China condenaron o recente ataque de Estados Unidos e Israel contra Irán, segundo comunicados emitidos desde Moscú e Pekín, nun xesto diplomático de perfil baixo que tivo lugar esta semana. Desde a capital rusa a reacción chegou por boca de Vladimir Putin, e en Pekín a través dun portavoz do Ministerio de Asuntos Exteriores, que preferiu un ton comedido. O silencio combativo evita por agora unha escalada aberta, pero a resposta de ambos países insírese na crecente rivalidade con Washington e na prudencia estratéxica de China. A coincidencia temporal coa anunciada —aínda que por agora sen data— visita a China do presidente estadounidense Donald Trump engade unha lectura política a esas declaracións.
O matiz dos comunicados importa: non só polo que din, senón por como o din. A postura de Pekín mantívose comedida e calculada, o que, segundo analistas consultados, suxire que China prefire un pulso a longo prazo antes que respostas inmediatas e arriscadas. Neste contexto, o ton de Moscú resultou máis incisivo nas mensaxes públicas, aínda que informacións aparecidas na prensa apuntan que Rusia puido facilitar a Irán datos sobre bases norteamericanas en países do Golfo Pérsico. Ambas reaccións amosan, con todo, que a crise en Oriente Medio non se limita a actores rexionais e abre unha nova fase na competencia global.
A natureza do réxime chinés explica en parte o seu modo de actuar en crises internacionais: trátase dun Estado de partido único cuxos mecanismos de sucesión non obedecen a procesos electorais comparables aos de Occidente, e todo indica que a lideranza de Xi Jinping continuará no horizonte próximo. Esa estabilidade aparente permite a Pekín deseñar estratexias a medio e longo prazo, guiadas por intereses comerciais e xeoestratéxicos máis que polos ciclos electorais externos. Esa vantaxe estrutural pesa na maneira en que China decide cando e como intervir en conflitos que poden afectar os seus subministracións e as súas inversións globais.
O episodio de Venezuela, mencionado por algúns observadores, serve de referencia para entender a prudencia china. O autor do texto orixinal lembra a escasa protesta oficial de Pekín fronte á intervención estadounidense nese país caribeño e apunta que, nese intre, China dependía de Caracas tanto coma de Teherán para parte do seu subministro enerxético. Cómpre apuntar que a versión sobre a detención de Nicolás Maduro non goza de consenso internacional; aínda así, a percepción de perda de influencia en Hispanoamérica fronte a gobernos conservadores próximos a Washington preocupa a Beijing.
En África, en cambio, a presenza chinesa segue a medrar: Pekín reduciu aranceis, asumiu parte da débeda de varios países e multiplicou proxectos de infraestruturas que consolidan a súa influencia económica e política. Esa estratexia outorgoulle capacidade de manobra en múltiples frontes, aínda que non é impermeable aos vaivéns xeopolíticos. En Latinoamérica, a chegada ao poder de lideranzas máis próximas a Washington limitou temporalmente a expansión china nalgúns países, pero a relación comercial e financeira segue a ser profunda e complexa.
Frente á crise iraní, o Goberno chinés optou por non implicarse de forma directa, polo menos por agora, e vixía a evolución con cautela. Os analistas subliñan que a resposta de Pekín dependerá de como se desenvolvan os acontecementos sobre o terreo e dos custos que impliquen para os seus intereses enerxéticos e comerciais. Entre as medidas que poderían contemplarse figura un endurecemento da política respecto a Taiwán ou maniobras económicas e diplomáticas deseñadas para minar a capacidade de Washington para impor a súa axenda global.
A crise demostra, ademais, que a competición pola hegemonía global xa non é bilateral en termos estritos: é unha suma de confrontacións rexionais que pon a proba alianzas e dependencias. Rusia, que en ocasións actúa como aliado táctico de Irán, semella quedar algo rezagada fronte ao ascenso económico e diplomático de China, que dispón de maiores recursos para proxectar influencia a longo prazo. Neste taboleiro, a Unión Europea aparece sen un papel central e cunha capacidade limitada para mediar entre as potencias.
A resposta de Pekín será determinante para calibrar a dimensión global do conflito en Irán. Por agora, China prefire a discreción e a acumulación de poder brando e económico antes que a confrontación aberta, pero a situación podería cambiar segundo se aceleren os acontecementos en Oriente Medio. Mentres tanto, o mundo observa como a rivalidade entre grandes potencias reconfigura alianzas e obriga a actores rexionais a redefinir as súas estratexias nun escenario cada vez máis polarizado.
