Cáceres, Granada, Las Palmas de Gran Canaria e Oviedo foron elixidas como as catro finalistas españolas que optarán á distinción de Capital Europea da Cultura en 2031, segundo anunciou o Ministerio de Cultura tras unha semana de presentacións ante un xurado internacional. O veredicto difundíuse o venres nunha rolda de prensa na sede ministerial despois de que as nove cidades preseleccionadas defendesen as súas propostas ante o comité avaliador. A selección busca identificar a candidatura máis sólida para desenvolver un programa cultural dun ano con impacto local e europeo. As catro finalistas deberán agora completar os seus expedientes incorporando as recomendacións técnicas recibidas.
Na comparecencia participaron, entre outros, Tanja Mlaker, presidenta do comité avaliador; Nikos Isaris, director adxunto da Representación da Comisión Europea en España; e Carmen Páez, subsecretaria do Ministerio de Cultura. Os representantes explicaron que a decisión responde a criterios sobre ambición cultural, viabilidade, alcance europeo e capacidade de implicación da cidadanía. O anuncio pechou unha fase do proceso na que as administracións e os equipos promotores presentaron programas, alianzas e orzamentos previstos. As intervencións públicas dos candidatos permitiron ao xurado comparar proxectos sobre o terreo e plantexar dúbidas técnicas a cada equipo.
As catro cidades finalistas foron seleccionadas dun grupo inicial de nove aspirantes no que tamén figuraban Burgos, Jerez de la Frontera, Palma, Potries e Toledo. A preselección partiu de candidaturas promovidas por autoridades locais e consorcios culturais que defenderon ante o comité a súa proxección europea e as actividades previstas para o ano da capitalidade. A decisión marca o progreso dun proceso competitivo que cada vez esixe máis evidencias de impacto social e sustentabilidade financeira. Para moitas destas cidades, a aspiración forma parte de estratexias máis amplas de promoción cultural e turística.
O comité encargado da avaliación está composto por dez especialistas en cultura procedentes de distintos países europeos, oito designados por institucións comunitarias e dous polo propio Ministerio de Cultura. Durante a semana de presentacións, os expertos valoraron aspectos como a calidade artística dos programas, a dimensión internacional das propostas, a inclusión social e a capacidade de xestión. Tras esta fase, os técnicos emitirán un informe con recomendacións que as catro finalistas deberán incorporar aos seus expedientes antes dunha nova valoración. O carácter técnico do proceso pretende garantir que a cidade elixida poida executar un calendario de actividades con garantías.
Desde o comité subliñouse a diversidade de enfoques e a riqueza das propostas presentadas polas cidades españolas, que reflicten distintas tradicións culturais e estratexias de internacionalización. A presidenta do xurado destacou que as presentacións permitiron coñecer non só proxectos artísticos, senón tamén iniciativas de participación cidadá e redes de colaboración europeas. O recoñecemento á calidade das candidaturas foi un argumento repetido polos avaliadores, que valoraron o esforzo dos equipos locais e a implicación dos axentes culturais. Aínda así, advertiron da necesidade de axustar certos aspectos técnicos e de gobernanza nos expedientes antes da decisión final.
A elección definitiva da cidade española que ostentará a capitalidade cultural coñecerase en decembro, unha vez se teñan revisado os documentos e os equipos presentaran as súas versións definitivas atendendo ás recomendacións do comité. O municipio seleccionado compartirá en 2031 a organización do título con Malta, e deberá desenvolver ao longo dese ano un programa amplo que combine actividades locais e colaboracións europeas. A capitalidade implica, ademais, compromisos de xestión, financiamento e avaliación de impacto, polo que o proceso de preparación é clave para o éxito posterior. Os prazos ata decembro permitirán ás finalistas perfilar alianzas e asegurar recursos.
A iniciativa de Capital Europea da Cultura, impulsada pola Comisión Europea en 1985, persegue destacar a diversidade cultural do continente, fortalecer o diálogo entre cidades e promover o desenvolvemento cultural e económico a través de proxectos singulares. Desde a súa creación recibiron o título máis de oitenta cidades europeas, o que converteu a distinción nunha ferramenta de proxección internacional. En España ostentaron ese papel cidades como Madrid en 1992, Santiago de Compostela en 2000, Salamanca en 2002 e San Sebastián en 2016, experiencias que adoitan asociarse a un incremento do turismo cultural e ao impulso de infraestruturas creativas.
Para as finalistas, acadar a capitalidade suporía un impulso significativo para a vida cultural, a economía local e a visibilidade internacional. Os equipos promotores anunciaron programas que inclúen exposicións, festivais, residencias artísticas e proxectos colaborativos con outros socios europeos, combinando artistas locais e propostas internacionais. Ademais, a experiencia doutras cidades indica que a preparación e a gobernanza son determinantes para que os beneficios sexan sostibles no tempo. Ata a decisión de decembro, a atención estará posta na capacidade de cada candidatura para transformar o seu proxecto nun plan executable e con verdadeira implicación cidadá.
