Doñana non volverá a la Lista Verde de la UICN polo menos ata outubro de 2026, case tres anos despois da súa exclusión polo estado dos acuíferos
La Consejería de Sostenibilidad y Medio Ambiente de Andalucía mantén que el Espacio Natural de Doñana non será readmitido en la Lista Verde de la Unión Internacional para la Conservación de la Naturaleza antes de octubre de 2026, debido ao rigoroso trámite de revisión e á lenta recuperación dos seus acuíferos tras anos de seca e extracción para regadíos. A titular rexional asegura que se intensificou o intercambio de documentación coa UICN e que as medidas postas en marcha procuran corrixir os déficits que motivaron a exclusión a finais de 2023. O atraso, segundo fontes oficiais, responde tanto a prazos administrativos como á necesidade de comprobar a estabilidade das melloras no ecosistema.
A finais de 2023 la UICN decidiu retirar Doñana da súa prestixiosa Lista Verde, sinalando a sobreexplotación dos acuíferos, o impacto acumulado da seca e o risco que supoñían para o patrimonio natural proxectos normativos que podían ampliar os regadíos. Aquela decisión supuxo unha chamada de atención internacional sobre un dos humidais máis valiosos de Europa e esixiu ás administracións andaluza e estatal a adopción de medidas urxentes para reverter a situación. Desde entón, a evolución hidrolóxica e as decisións políticas foron examinadas con lupa polos expertos que asesoran a UICN.
La Junta de Andalucía tomou varias iniciativas para tentar desbloquear a reincorporación. Entre as actuacións figura a paralización do proxecto de lei de regadíos e un acordo co Goberno central que movilizou máis de 1.500 millones de euros destinados á compra de fincas como Veta La Palma, axudas a agricultores, financiamento para municipios e programas de investigación e restauración. Estas inversións buscan, ademais de frear extraccións ilegais ou insostibles, xerar alternativas económicas no contorno do parque para reducir a presión sobre os recursos hídricos. As precipitacións recentes melloraron os niveis freáticos, pero as autoridades e os técnicos insisten en que a recuperación completa levará máis tempo.
A conselleira andaluza, Catalina García, explicou a este periódico que a oficina rexional segue remitindo informes e acollendo visitas de técnicos da UICN, e que o expediente de readmisión esixe unha documentación exhaustiva e coherente no tempo. «Sáese moi rápido e logo custa traballo entrar», dixo en referencia á facilidade coa que un espazo pode ser excluído e á dificultade de demostrar a súa recuperación ante un organismo internacional. García destacou, non obstante, a súa confianza en que o desenvolvemento do acordo por Doñana e as accións desenvolvidas permitirán reverter a exclusión se se manteñen as condicións.
Os expertos consultados lembran que os acuíferos sometidos a un longo período de extracción están sometidos a procesos físicos lentos; recuperar niveis piezométricos e a conectividade cos humidais require non só episodios de choiva excepcionais, senón unha serie de anos con balances hídricos favorables. Neste sentido, fontes da consejería subliñan que un único ano húmido mellora indicadores, pero que «dous ou tres anos coma este» serían necesarios para falar dunha recuperación total. A vixilancia técnica inclúe medicións de caudal, nivel freático e a resposta da vexetación e das comunidades acuáticas.
O calendario previsto por la UICN para valorar a volta á Lista Verde inclúe a comprobación de indicadores ao longo do tempo, auditorías externas e a verificación de compromisos administrativos, o que explica a dilación ata o outono. Desde o Goberno autonómico insístese en que non existe un obstáculo político concreto na tramitación, senón a complexidade e o rigor do procedemento. Os delegados internacionais visitaron o terreo e as interaccións entre administracións foron descritas como coordinadas e proactivas por parte da Junta.
No terreo, as medidas percíbense de forma desigual. A compra de fincas e as compensacións económicas xeraron alivio en sectores conservacionistas, pero tamén tensións entre agricultores e propietarios afectados por limitacións ao uso da auga. Os programas de investigación vinculados ao acordo tratan de ofrecer alternativas produtivas e técnicas de rega eficientes, pero a transición require tempo e consenso social. Os municipios implicados recibirán parte do financiamento para mitigar impactos económicos e promover modelos de xestión sostible.
A readmisión de Doñana en la Lista Verde dependerá, en última instancia, da conxunción de mellores condicións hidrolóxicas sostidas no tempo e da demostración administrativa de que as medidas adoptadas consolidan a protección. Conservacionistas e autoridades coinciden en que a situación pon en evidencia a vulnerabilidade dos espazos protexidos fronte ao cambio climático e a prácticas hídricas insostibles, e advirten de que sen vixilancia continua e recursos económicos a recuperación podería revertirse. Ata que la UICN non valide os avances a través do seu procedemento, Doñana seguirá nunha situación de observación internacional que reclama atención prolongada.
