O Instituto de Estudios Valdeorreses organizou o sábado, 13 de marzo de 2026, a segunda edición do concurso «Os gardiáns das hortas» na Casa Grande de Viloira, en O Barco de Valdeorras, co obxectivo de recuperar a tradición dos espantallos e poñer en valor a implicación veciñal e educativa no coidado das hortas. Trece creacións participaron no certame e a obra presentada pola asociación de veciños de O Castelo, en Rubiá, alzouse co primeiro premio. O fallo do xurado tivo lugar durante a entrega de diplomas e premios, que tamén buscou fomentar a tradición local e a creatividade popular.
A peza gañadora, un espantallo vestido con traxe tradicional, convenceu pola súa factura e pola vinculación co imaxinario rural de Valdeorras. O segundo premio foi para a proposta de María José Vázquez Hernández, mentres que o terceiro galardón recaeu no colexio diocesano Pablo VI-Fátima, de A Rúa. Aos tres primeiros clasificados entregáronlles premios en metálico de 500 euros, 300 euros e 200 euros, respectivamente, e todos os participantes recibiron un diploma acreditativo.
Ademais dos galardóns principais, o xurado distinguiu unha categoría infantil: a creación de Matías Fernández Venzal recibiu unha mención especial pola súa orixinalidade e polo traballo artesanal amosado. En total, a convocatoria atraiu a atención de asociacións veciñais, centros educativos e veciños a título individual, o que, segundo os organizadores, demostra a boa acollida dunha iniciativa que pretende converterse nun referente no calendario cultural local.
As pezas presentadas quedaron expostas no patio interior da Casa Grande de Viloira ata o 31 de marzo, e o público poderá visitalas en horario de mañá, de 9:00 a 14:00 horas, e de tarde, de 17:00 a 20:00 horas. A mostra permite percorrer distintas propostas que combinan tradición e humor, dende recreacións máis fieis á iconografía rural ata construcións máis contemporáneas que xogan con materiais reciclados e cores chamativas.
Durante o acto de entrega de premios, o presidente do Instituto de Estudios Valdeorreses quixo subliñar o apoio recibido para sacar adiante o concurso e lembrou a contribución do director de Turismo de Galicia, Xosé Manuel Merelles, así como a curiosa chegada dunha obra enviada desde Estados Unidos. Aurelio Blanco Trincado explicou que a iniciativa persegue recuperar unha figura que acompañaba aos agricultores e que gardaba as hortas, e aproveitou a súa intervención para facer un chamamento pola paz nun momento marcado pola actualidade internacional.
Os responsables do IEV destacaron a implicación de entidades locais e centros escolares como claves para que o certame cobre continuidade en futuras edicións. A concelleira de Cultura e Educación estivo presente na entrega, e os organizadores remarcaron que, máis alá da competición, a intención é abrir un espazo de encontro interxeracional que poña en valor saberes e oficios vinculados ao campo.
O concurso tamén cumpre unha función didáctica, segundo os promotores, porque permite conectar ao alumnado con tradicións agrícolas que se perden e fomentar o respecto polo contorno a través de actividades creativas. Os traballos presentados evidenciaron esa vertente pedagóxica: moitos dos espantallos incorporaron materiais reciclados e mensaxes alusivos ao coidado da paisaxe e á convivencia entre xeracións.
Organizadores e participantes confían en que a mostra e o certame sirvan para consolidar unha cita anual que atraia visitantes e dinamice a vida cultural da comarca. Coa exposición aberta ata finais de marzo, o IEV agarda que veciños e visitantes se acheguen á Casa Grande de Viloira para votar coa súa mirada e recuperar xuntos a presenza, nos campos e nas rúas, destas figuras tradicionais reinventadas pola creatividade local.
