Un estudo do grupo Future Oceans Lab da Universidade de Vigo alerta de que ata oitenta especies das Rías Baixas amosan xa unha marcada vulnerabilidade ante o quecemento global. Entre as máis afectadas están a ameixa, o bogavante, a vieira, a ostra e a anguía, pezas clave para a economía e a gastronomía local. A investigación, presentada en marzo de 2026, atribúe os riscos ao aumento da temperatura da auga, ao exceso de auga doce e á acidificación mariña. Os autores reclaman medidas urxentes para evitar a pérdida de bancos marisqueiros e a caída de capturas tradicionais.
O traballo foi desenvolvido polo grupo Future Oceans Lab da Universidade de Vigo, dirixido pola investigadora Elena Ojea, e conta coa participación de expertos que avaliaron a tolerancia térmica e outros trazos biolóxicos das especies. Os datos combinan indicadores ambientais con parámetros reprodutivos e fisiolóxicos para estimar a vulnerabilidade fronte a escenarios actuais e futuros. O resultado é un listado de especies que poden sufrir declives significativos se non se adoptan estratexias de xestión adaptativa.
Além da anguía e das angulas, que xa ocupan un lugar destacado nas alarmas sobre conservación, a investigación sinala que varios moluscos e crustáceos comerciais están expostos a riscos crecentes. Os autores advirten de que os episodios de choiva intensa e a chegada masiva de auga doce ás rías alteran a fisioloxía dos bivalvos. Estes cambios xa condicionan a produtividade dos bancos e a estabilidade dunha actividade económica vital para moitas rías.
Ameazas que identifican os investigadores
Os científicos subliñan tres ameazas principais: a subida da temperatura da auga, o exceso de auga doce por tormentas e encoros, e a acidificación dos océanos. As ondas de calor mariñas e a apertura descoordinada de encoros aumentan a frecuencia de condicións que estresan as plantas e os animais mariños. Nas probas de laboratorio e de campo, estes episodios provocan respostas fisiolóxicas que reducen a supervivencia e a capacidade de reprodución.
Nos bivalvos, por exemplo, a entrada de auga doce pode inducir o peche prolongado da cuncha como mecanismo de defensa. Ese comportamento interrixe a alimentación e, se se mantén, deriva en mortandades por falta de achega enerxética. A acidificación, pola súa banda, debilita a formación da cuncha, deixando aos exemplares máis novos expostos á depredación e ás variacións térmicas.
«Cando pechan a cuncha deixan de alimentarse e poden morrer por inanición en poucos días; ademais, o aumento da acididade fai que as cunchas sexan máis fráxiles»,
dixo o doutor en Bioloxía Juan Bueno Pardo, membro do equipo desde 2020, ao explicar as vías polas que o clima xa afecta aos mariscos das rías. Segundo Bueno, a combinación de factores multiplica a sensibilidade de especies que ata agora se consideraban resistentes.
Impacto socioeconómico e medidas urxentes
A posible redución de abondanzas afectaría aos mariscadores, ás lonxas e ás cadeas comerciais que dependen de produtos como a ameixa, a vieira ou o bogavante. Os investigadores alertan de que o marisqueo a flote podería ser o seguinte sector en sufrir perdas considerables se non se diversifican as capturas e se adaptan as políticas de xestión. A diversificación, explican, axudaría a distribuír o risco e a manter ingresos ante a caída de especies concretas.
Entre as recomendacións do estudo figuran a mellora do seguimento ambiental, a xestión coordinada de encoros en episodios extremos e a planificación de reservas e cultivos que aumenten a resiliencia dos bancos. Tamén propoñen reforzar a investigación sobre a capacidade de adaptación das especies e promover prácticas extractivas máis sostibles. Estas medidas buscan gañar tempo mentres avanzan as políticas globais de mitigación do cambio climático.
Para a comunidade científica, a identificación de ata oitenta especies sensibles ofrece unha folla de ruta para priorizar actuacións e o deseño de medidas locais. A aposta por unha visión integrada, que combine ciencia, pesca e administración, é clave para reducir o impacto sobre a biodiversidade e sobre os modos de vida vinculados ao mar. Sen intervención coordinada, advirten, a perda de recursos marisqueiros podería transformarse nun problema estructural para as Rías Baixas.
