Un grupo de investigadores liderado dende Vigo demostrou que as habilidades sociais alteradas pola adicción poden mellorarse mediante un programa dixital de adestramento emocional, o que favorece a integración social e reduce o risco de recaída. O ensaio clínico piloto, realizado en 15 centros de toda España con 47 participantes con trastorno por uso de sustancias, acaba de publicarse na revista Drug and Alcohol Dependence. O traballo, coordinado polo Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur e o Centro Asistencial de Drogodependencias de Vigo, busca incorporar a cognición social nos tratamentos convencionais. Segundo os autores, intervir nestas capacidades é clave para mellorar a adaptación e a vida en comunidade de quen reciben terapia por adicción.
A investigación, dirixida dende Vigo, é un dos maiores estudos no campo da cognición social realizados ata a data. Participaron 47 persoas derivadas de 15 centros especializados en adicción de distintas comunidades autónomas, o que aporta diversidade clínica e contextual ao mostrexo. Os resultados sinalan melloras significativas en tarefas de recoñecemento emocional tras someter aos pacientes a sesións cun software deseñado para exercer a percepción e a interpretación de expresións faciais. Tratouse dun ensaio controlado, aínda que os autores o cualifican como piloto e reclaman máis estudos a maior escala para consolidar os achados.
O proxecto foi liderado polo equipo do Instituto de Investigación Sanitaria Galicia Sur, co neurocientífico Carlos Spuch como un dos responsábeis principais. Dende esa perspectiva, os investigadores enfatizan que a adicción non só implica perda de control sobre o consumo, senón tamén alteracións en procesos psicolóxicos que utilizamos constantemente ao relacionarnos cos demais. Mellorar esas capacidades, sosteñen, repercute na capacidade de negociar conflitos, interpretar intencións alleas e responder axeitadamente en contextos sociais determinantes para a recuperación.
En estudos previos realizados polos mesmos autores con usuarios de centros portugueses especializados en adicción observouse que arredor do 70% presentaba dificultades para identificar emocións no rostro. Esas carencias afectan ao recoñecemento de emocións básicas como a felicidade, o medo, a tristeza, o asco ou a ira, e limitan a habilidade para comprender o que outras persoas pensan ou senten. A persistencia destes déficits complica a reinserción social e o mantemento de relacións persoais estables, factores que á súa vez poden aumentar a vulnerabilidade ás recaídas.
Para abordar ese problema, o ensaio empregou un programa de adestramento cognitivo dixital centrado no adestramento emocional. O software propón exercicios repetidos e adaptativos destinados a afinar a percepción de expresións faciais e a interpretación de sinais sociais, con retroalimentación que axuda á aprendizaxe. Tras o período de intervención, os participantes mostraron melloras cuantificables en probas específicas de recoñecemento emocional, o que suxire que as capacidades sociais afectadas pola adicción conservan certa plasticidade adestrable.
Os investigadores tamén sinalan que estas melloras prácticas poden traducirse en beneficios clínicos relevantes: unha mellor comprensión das emocións e das intencións alleas facilita a resolución de conflitos, a comunicación e a inserción en ámbitos laborais e comunitarios. Desde o equipo apúntase que reforzar o «cerebro social» dentro dos programas de tratamento podería ser unha estratexia complementaria para reducir a probabilidade de recaída e mellorar os resultados a medio e longo prazo. Non obstante, advirten que fan falta seguimentos prolongados para confirmar a durabilidade dos efectos.
Ademais de Carlos Spuch, entre os investigadores principais figuran Adolfo Piñón Blanco e Esperanza Vergara Moragues, que participaron no deseño e na execución do ensaio multicéntrico. O equipo subliña a necesidade de replicar o estudo con mostras maiores e de explorar se combinacións con terapias psicolóxicas convencionais potencian os beneficios observados. Tamén propoñen estudar a implementación práctica do software en recursos asistenciais habituais para avaliar a súa viabilidade e aceptación por parte de pacientes e profesionais.
Os autores conclúen que o achado reafirma a concepción da adicción como unha enfermidade neurolóxica con importantes repercusións sociais e psicolóxicas, e abren a porta a intervencións focalizadas na cognición social como parte dunha estratexia integral de tratamento. Mentres tanto, os resultados publicados achegan evidencia inicial de que o «cerebro social» pode fortalecer as súas capacidades mediante adestramento, unha opción prometedora para mellorar a reinserción e a calidade de vida das persoas en proceso de recuperación.
