A subdirectora xeral de Estilos de Vida Saudable da Consellería de Sanidade, Sagrario Pérez Castellanos, revelou este mércores nun obradoiro celebrado en Barcelona que os programas de cribado de cancro de mama e colorrectal en Galicia lograron reducir a mortalidade en máis do 20 % entre as mulleres de 50 a 69 anos, cunha diminución próxima ao 21 % no caso do colorrectal nesa mesma franxa de idade. A comunicación tivo lugar durante unha xornada dedicada á detección precoz e ás avaliacións de impacto, na que a Xunta expuxo datos e proxectos relacionados co cancro e coa organización asistencial.
Os programas de cribado de mama e colorrectal levan implantados no sistema sanitario galego máis de dúas décadas, o que permitiu acumular información suficiente para analizar o seu efecto sobre a mortalidade, así como sobre a detección temperá e a planificación da atención. Segundo explicou a subdirectora, esa traxectoria é a que facilita cuantificar os beneficios en supervivencia e elaborar estratexias para optimizar recursos e fluxos asistenciais. Os responsables sanitarios subliñan que dispor de series longas de datos é clave para decidir axustes e melloras.
Durante o obradoiro púxose o acento na necesidade de avaliar estes programas de xeito integral, incorporando indicadores que vaian máis alá da mera redución de mortes. Entre os criterios sinalados figuran o volume de probas diagnósticas que xera o cribado e o impacto que isto ten sobre a demanda asistencial na atención primaria e nos hospitais. A intención, segundo a Consellería, é medir non só o efecto clínico senón tamén as consecuencias organizativas para poder planificar recursos humanos e tecnolóxicos con antelación.
Galicia participa ademais como rexión piloto nun proxecto europeo de estratificación do risco para o cribado do cancro de próstata, un modelo que aposta por priorizar a quen, polo seu perfil individual, se beneficie máis dunha revisión precoz. O sistema de saúde galego actúa en condicións reais de asistencia para avaliar a viabilidade de aproximacións de cribado baseadas no risco individual e non só na idade cronolóxica. Este enfoque pretende reducir sobrediagnósticos e optimizar a relación custo-beneficio dos programas poboacionais.
En paralelo, as autoridades sanitarias galegas están a probar, mediante un proxecto piloto, o impacto asistencial dun posible cribado do cancro de pulmón que empregaría tomografías computarizadas de baixa dose para identificar casos sospeitosos. O obxectivo é activar vías rápidas de diagnóstico nas persoas detectadas como de risco e, dese xeito, aumentar a detección en fases máis tratables. Este tipo de cribado plantea ademais retos loxísticos e de capacidade diagnóstica que o proxecto quere cuantificar antes de recomendar a súa extensión.
Os expertos participantes na xornada coincidiron en que a incorporación de ferramentas de big data, intelixencia artificial e tecnoloxías ómicas pode facilitar a transición cara a modelos de detección precoz máis personalizados. Estas tecnoloxías permitirían axustar a idade de inicio, a intensidade das probas e os protocolos de seguimento ao perfil de risco individual de cada persoa. Non obstante, os ponentes insistiron en que calquera avance debe garantir a equidade no acceso e a sostibilidade do sistema público de saúde.
A Consellería insistiu en que a avaliación do impacto asistencial é imprescindible para acompañar a evolución dos programas de cribado e evitar efectos non desexados como a saturación de consultas ou de probas diagnósticas. Medir a repercusión na atención primaria e nos servizos hospitalarios permitirá deseñar circuítos asistenciais que absorban a demanda adicional derivada do cribado. Esa planificación é vista como condición para manter a calidade asistencial e a rapidez de resposta nos casos sospeitosos.
Ademais dos proxectos específicos, a xornada serviu para debater criterios éticos e de gobernanza sobre o uso de datos e algoritmos en saúde. A protección da privacidade, a transparencia nos criterios de estratificación e a vixilancia clínica das decisións automatizadas foron algúns dos puntos plantexados polos especialistas. O consenso foi que a innovación debe ir acompañada de marcos claros que garantan a confianza da poboación e a rendición de contas do sistema sanitario.
En resumo, os resultados presentados pola Xunta reforzan a importancia do cribado poboacional na redución da mortalidade por cancro en Galicia e abren a porta a modelos máis selectivos e personalizados. Os proxectos piloto en próstata e pulmón e a aposta por ferramentas avanzadas marcan a folla de ruta, que prioriza a avaliación estrita do impacto asistencial para asegurar que os beneficios clínicos non se traduzan nunha sobrecarga para o sistema. As autoridades confían en que estes ensaios proporcionen evidencia suficiente para tomar decisións con criterios de eficacia, equidade e sostibilidade.
