Traballadores nunha explotación mineira. / S. Matsa

O Goberno pon en marcha o primeiro plan masivo de exploración de minerais en España no último medio século.

O Consello de Ministros aprobará o vindeiro martes o Plan de Acción das Materias Primas Minerais para o período 2026-2030 para explotar materiais fundamentais no país e para impulsar tamén a súa reciclaxe a partir dos residuos que os conteñen, co obxectivo de fomentar a autonomía nacional e europea nun momento clave.

Autonomía estratéxica e dependencia de minerais

“É un plan importante porque aborda algo que está agora na boca de todos, como é a autonomía estratéxica. Os combustibles fósiles fánnos dependentes de terceiros e vulnerables, e no caso dos minerais críticos Europa tamén ten unha alta dependencia”, explica a vicepresidenta e ministra para a Transición Ecolóxica, Sara Aagesen.

“España é un país cunha grandísima riqueza en minerais críticos, e temos que seguir investigando para ver cales son as capacidades existentes”.

A transición enerxética e a dixitalización obrigan a un uso intensivo de materias primas minerais que se consideran críticas. A dependencia de Europa de terceiros países (singularmente China, pero tamén EEUU, Rusia ou algúns estados africanos) para conseguir estes minerais estratéxicos é total.

A previsión é que a utilización de materiais como o litio, o grafito, o cobalto, o níquel ou as terras raras medre de maneira disparada nas vindeiras décadas. A Unión Europea tenta reforzar a súa autonomía neste eido e reducir a súa dependencia na extracción e procesamento. E España tamén está a facer os seus deberes.

Investimento millonario e folla de ruta

A nova folla de ruta que agora pon en marcha definitivamente o Goberno inclúe un plan de acción integral en materia de materias primas minerais no que se inxectará un orzamento millonario.

“É un plan que vén acompañado dun paquete de actuacións e medidas dotado cun investimento de máis de 400 millóns de euros”, desvela Aagesen. O plan inclúe un Programa Nacional de Exploración Mineira ata o final desta década, co obxectivo de mellorar o coñecemento (e analizar a súa futura explotación) de cales dos minerais que a UE considera estratéxicos existen en España e cales se poden reaproveitar mediante a reciclaxe dos residuos.

Proxectos de exploración e reciclaxe

España non desenvolve unha prospección masiva dos seus minerais desde o posfranquismo. A última foi o Plan Nacional de Minaría desenvolvido entre 1969 e 1970 e daquela non se desenvolveu na procura de minerais que son os que agora se consideran fundamentais para o desenvolvemento das renovables e dos equipos tecnolóxicos, como o litio, o níquel, o cobalto ou as terras raras.

O plan de exploración masiva concentrará o groso da dotación orzamentaria, con investimentos públicos por 182 millóns.

O programa de exploración contempla a realización dunha prospección tanto dos minerais que aínda hai no subsolo español como, unha das grandes novidades, tamén do milleiro de grandes instalacións de acumulación de residuos de explotacións mineiras en activo e xa pechadas, como escombreiras ou balsas.

Entre outras actuacións, revisaranse con novas tecnoloxías os 250.000 metros de testemuños de mostras de todas as sondaxes realizadas no país ata agora e que se gardan na enorme litoteca do Instituto Xeolóxico e Mineiro (IGME), porque cando se fixeron aquelas escavacións non se buscaban as mesmas materias primas que agora se consideran necesarias.

Novas tecnoloxías e economía circular

“Aí hai unha radiografía moi completa do que temos baixo os nosos pés, que se debe volver analizar”, apuntan fontes ministeriais.

Empregarase intelixencia artificial nesa revisión, e tamén se van revisar cartografías, e realizar estudos xequímicos, xeofísicos e modelos predictivos. Poñerase en valor a inxente documentación que acumulamos durante décadas.

O plan tamén contempla a exploración dos residuos mineiros (hai máis de 1.000 balsas e escombreiras identificadas no país), aplicando novas técnicas in situ e análises avanzadas de inventarios e bases de datos, co obxectivo de recuperar as materias primas extraídas noutros momentos, levando á práctica a economía circular.