O proceso para calcular a compensación aos netos do ditador polos gastos do pazo de Meirás entrará agora nunha fase práctica: o expediente regresará ao Xulgado de Primeira Instancia número 1 de A Coruña, que abrirá unha peza separada para determinar a cantidade da indemnización que o Tribunal Supremo ha recoñecido polas inversións realizadas entre 1975 e 2020. Os interesados deberán presentar unha proposta de liquidación acompañada da documentación que acredite os desembolsos, e a Administración Xeral do Estado terá oportunidade de examinar e alegar sobre esa proposta. Asociacións memorialistas e o Concello de Sada anunciaron que vixiarán o procedemento para protexer o interese público.
Nas próximas semanas ou meses o xulgado recibirá a documentación dos demandantes e da Administración, e avaliará partida por partida que conceptos poden ser atendidos. A parte demandante, os irmáns Martínez-Bordiu, deberá xustificar cada gasto con facturas, xustificantes bancarios ou calquera outro medio probatorio que permita vincular o desembolso ao mantemento ou mellora do inmoble. A lei procesal obriga a que se precise e documente a pretensión; sen proba, non hai dereito á reparación económica.
O catedrático e perito no xuízo, José Manuel Busto Lago, lembra que o xuíz será o encargado de valorar as probas e que, ante dúbidas técnicas, poderá solicitar o auxilio de peritos. Busto insiste en que a carga probatoria recae sobre quen reclama a indemnización: só o acreditado documentalmente poderá ser considerado. No caso de controversia sobre a autenticidade ou a correspondencia dos gastos co uso do pazo, os ditames periciais terán un papel relevante para despexar incertezas.
Os avogados dos netos de Franco chegaron a sosteñer que a compensación podería superar os 800.000 euros, ao incluír obras de rehabilitación, mantemento e outras melloras realizadas ao longo de catro décadas. Con todo, a estimación que figura nas primeiras alegacións foi recibida con escepticismo por expertos, que a cualifican de aproximativa e pouco detallada. En particular, as inversións relacionadas coa reparación tras o incendio de 1978 deberán depurarse: haberá que restar o cuberto polas pólizas de seguro e as axudas públicas que se concederon para esas obras.
Respecto aos conceptos susceptibles de indemnización, os tribunais adoitan distinguir entre gastos de conservación necesarios e obras de mellora ou embelecemento que poden non xerar dereito a resarcimento completo. O xuíz examinará se as intervencións responderon á conservación ordinaria do ben ou supuxeron melloras substanciais que incrementaron o seu valor, e aplicará as regras da liquidación posesoria que corresponden nestes casos. Cada partida aceptada será rexistrada e outras poderán ser denegadas se non se acreditan ou se resultan desproporcionadas.
Unha vez recibida a proposta de liquidación, a Administración poderá formular alegacións e presentar os seus propios documentos e peritaxes se considera que hai partidas infladas ou improcedentes. Se o xulgado aprecia dúbidas técnicas sobre o alcance dos traballos ou a razoabilidade dos custos, citará peritos independentes que analicen in situ e emitan informes. O procedemento seguirá o curso ordinario ata unha resolución que, no seu caso, poderá ser recorrida polas partes ante instancias superiores.
As asociacións en defensa da memoria histórica e o Concello de Sada manifestaron a súa intención de permanecer atentos a cada fase do trámite, co argumento de que a resolución económica debe favorecer ao máximo posible o interese público. Para estes colectivos, a restitución do pazo ao patrimonio estatal supuxo o peche dunha etapa, pero a dilixencia na liquidación posesoria é clave para evitar compensacións indebidas que perxudiquen o erario.
O peche da longa disputa pola titularidade do pazo de Meirás, que culminou coa sentenza definitiva do Supremo, dá paso agora a un procedemento técnico e probatorio centrado nas cifras. Os pasos a seguir están claramente delimitados: proposta documentada dos beneficiarios, exame e alegacións da Administración, peritaxes se procede, e decisión xudicial. En palabras do perito, só terán efecto as partidas que poidan acreditarse documentalmente; o demais, simplemente, non poderá prosperar.
