Silvia, nai de Roque, relata o longo camiño que iniciaron en febreiro do ano pasado para confirmar un diagnóstico dentro do espectro autista en Vigo, entre esperas na sanidade pública e citas atrasadas na privada. A familia buscou ao mesmo tempo valoración privada para actuar canto antes e o respaldo oficial para acceder a terapias e axudas administrativas. Ambos itinerarios, explica, alongáronse meses e supuxeron custos económicos e emocionais considerables. A súa experiencia pon de manifesto as dificultades que afrontan moitas familias galegas cando sospeitan dun trastorno do neurodesenvolvemento.
Segundo conta Silvia, no sistema público o neno foi inicialmente clasificado como TDAH, un diagnóstico que non acabou de encaixar coa evolución do menor. Ao acudir á privada, unha psiquiatra infantil revisou o caso e plantexou desde o primeiro momento que podería tratarse do que antigamente se denominaba síndrome de Asperger, hoxe integrado no espectro autista sen discapacidade intelectual nin un retraso lingüístico marcado. Esa discordancia entre diagnósticos incrementou a sensación de urxencia na familia para aclarar o cadro clínico. A procura de certeza levou os pais a activar dúas vías simultáneas.
Na ruta privada, a primeira consulta co especialista tivo lugar en Pontevedra tras unha espera de seis meses, segundo o testemuño familiar. Aínda despois desa cita diagnóstica, a derivación para iniciar terapias nun centro concreto demorouse arredor doutros seis meses, o que obrigou á familia a xestionar recursos e axustar horarios laborais. A combinación de prazos longos e da necesidade de pagar sesións privadas para non perder tempo incrementou a carga financeira do fogar. Silvia subliña que, aínda que a atención privada permitiu obter orientacións terapéuticas, non substitúe a certificación oficial que abre dereitos.
No sistema público, a resposta tampouco foi inmediata: a familia solicitou que a pediatría os derivase á unidade de TEA do hospital Nicolás Peña e a cita chegou aos cinco meses. Mentres tanto, algúns trámites administrativos permanecen pendentes, entre eles a avaliación da dependencia, trámite que condiciona a posibilidade de recibir axudas económicas e servizos complementarios. A ausencia dunha resolución rápida atrasa o acceso a intervencións rehabilitadoras e a apoios escolares adaptados. Para Silvia, esa espera supón a paradoxa de saber que necesita o seu fillo e, aínda así, non contar co recoñecemento institucional que facilite o acceso sistemático aos tratamentos.
A familia percibe, nas súas palabras, «un certo colapso» nas distintas estruturas sanitarias e educativas que atenden estes casos, unha sensación compartida por outras familias que buscan diagnóstico en Galicia. Os profesionais consultados pola familia recomendaron compatibilizar probas e terapias privadas coas valoracións públicas, pero ese camiño esixe tempo, desprazamentos e desembolsos. Ademais do impacto económico, existe un desgaste emocional pola incerteza e polos continuos trámites administrativos. Todo iso complica a organización cotiá e a planificación escolar do menor.
O atraso nos diagnósticos de trastornos do neurodesenvolvemento ten consecuencias prácticas: sen un diagnóstico recoñecido é máis difícil articular apoios no contorno educativo, acceder a prazas e subvencións específicas ou obter a avaliación do grao de dependencia. Por iso moitas familias optan por comezar terapias privadas mentres agardan a acreditación pública, unha solución que non sempre é sostible no tempo. A demanda crecente de avaliacións especializadas e a insuficiencia de recursos profesionais e unidades de diagnóstico nalgúns territorios agravan os tempos de espera.
No ámbito escolar, a falta dun informe oficial pode limitar adaptacións curriculares e apoios auxiliares que faciliten a inclusión do alumno, o que á súa vez repercute no seu progreso e na carga que asumen as familias. Os pais necesitan informes clínicos validados para negociar con centros educativos e administracións, trámite que adoita demorarse ata que se completa a ruta pública. A burocracia, combinada coa escaseza de profesionais, xera un círculo no que a intervención temperá —clave nestes trastornos— queda lastrada.
Silvia e a súa familia continúan á espera de respostas definitivas e da resolución de trámites como a avaliación da dependencia. Reclaman máis axilidade nos procesos e unha coordinación máis fluida entre os servizos públicos e privados para evitar duplicidades e reducir os tempos de espera. Mentres tanto, o seu caso ilustra as dificultades cotiás que afrontan moitas familias galegas para converter unha sospeita clínica nun diagnóstico e no acceso efectivo a terapias e apoios. A procura desa resposta segue a ser, para eles, un labirinto con prazos que marcan o día a día.
