Un informe do Ministerio de Vivenda e Axenda Urbana debuxa un cadro duro para o Noroeste peninsular: Galicia, Asturias e a provincia de León aparecen no “extremo” do deterioro demográfico rural en España. Tomando o ano 2023 como referencia, o estudo subliña que apenas catro municipios desas tres comunidades tiveron máis nacementos que defuncións; tres deles están en Galicia: Ames, Oroso e Corcubión. As cifras, cando se atende ao saldo vexetativo, falan dunha rexión que envellece e se esvasa cunha velocidade que xa preocupa a alcaldes, médicos e profesores por igual.
O diagnóstico e os datos
A radiografía ofrecida polo estudo, publicado na revista científica Ciudad y Territorio, Estudios Territoriales, é nítida: a maior parte dos municipios españois acumulan saldos vexetativos negativos desde o inicio deste século. En números absolutos, 4.962 concellos de 8.132 perderon poboación e, en conxunto, diluíronse 910.000 habitantes respecto de 2001, unha caída do 17,22%. Se se pasa por alto a inmigración, a foto cambia aínda máis: só 256 concellos urbanos e menos de 700 rurais manteñen un balance natural positivo.
Nese mapa, o Noroeste peninsular sae especialmente malparado. Os autores insisten en que o desequilibrio demográfico non é homoxéneo; hai núcleos que atraen poboación —a costa turística ou as chairas onde hai agricultura intensiva— e outros que son “sumidoiros” poboacionais. Galicia sofre ambos fenómenos: a costa conserva parte do seu dinamismo, pero o interior, sobre todo áreas de Lugo e Ourense, acumula unha longa traxectoria de despoboamento. A consecuencia visible é que os falecementos superan con creces aos nacementos ano tras ano.
Unha frase do propio informe non deixa lugar a eufemismos:
“A recuperación poboacional na España rural é ‘imposíbel’ polo envellecemento dos residentes, o éxodo dos mozos e a merma da ‘xeración soporte’.”
Raíces históricas e consecuencias locais
A desbandada rural en Galicia ten longa data: desde mediados do século XX, a industrialización e a urbanización absorberon traballadores do sector agrario. A partir dos anos 2000 a dinámica acelerouse: pecharon pequenas explotacións, concentráronse servizos nas cabeceiras comarcais e a mobilidade cara Vigo, A Coruña ou Santiago consolidou a fuga de mozos. Non é a primeira vez que os alcaldes de concellos do interior alertan sobre o peche de escolas ou a falta de médicos; a novidade agora é a intensidade e a extensión do fenómeno.
Na práctica, a merma poboacional afecta á vida cotiá. Un consultorio médico con prazas baleiras, unha farmacia que non pode sosterse, festas patronais á baixa ou o peche de liñas de transporte son síntomas que se repiten en concellos do interior. Os servizos públicos encarecen e os custes por habitante soben; ao mesmo tempo, o turismo e a agricultura intensiva concentran recursos e poboación en lugares puntuais, deixando amplos territorios con poucos habitantes e escasa capacidade de innovación.
Galicia, coa súa orografía e o seu arraigo rural, vive esta tensión con particular dureza. As comarcas montañosas e do interior, onde o relevo xeracional é case inexistente, encaixan peor a perda de poboación que as áreas costeiras que reciben emigración interna estacional ou turistas. Á hora de planificar centros de saúde, rutas escolares ou infraestru
