A directora xeral de Planificación e Ordenación Forestal, Luisa Piñeiro, anunciou esta semana que a Xunta agilizará os trámites para substituír piñeiros que resulten non viables pola chamada «banda marrón». A declaración, adiantada pola propia consellería, chega cando técnicos e concellos do norte de Galicia alertan dun deterioro crecente nos pinares de comarcas como A Mariña, Ortegal e as ribereas do Eume.
Que é a «banda marrón» e onde golpea con máis forza
O termo instalouse nas conversacións entre gardas do monte, enxeñeiros forestais e propietarios: describe franxas de pinar con brotación deficiente, perda progresiva de masa foliar e, en casos avanzados, pés que deixan de ser aproveitables. Non é un problema uniforme: aparecen focos en ladeiras húmidas e en cotas medias, pero tamén en rodais de repoblación recente onde a resistencia dos exemplares é baixa.
A afección non se circunscribe a unha soa provincia. En O Valadouro e Burela detectáronse rodais afectados xunto a fincas de explotación mixta; en Ortegal, a fragmentación da propiedade complica diagnósticos e actuacións; e nas áreas próximas ao río Eume, co seu microclima atlántico, os técnicos chamaron a atención sobre como a humidade pode acelerar a sintomatoloxía. Moraña, municipio de orixe de Piñeiro, aparece agora na biografía da responsable autonómica que coñece o monte dende a práctica e non só dende os despachos.
A Xunta anuncia, ademais, a próxima publicación dunha instrución que matizará as excepcións á moratoria sobre plantacións de eucalipto, unha peza clave para saber con que especies se poderán replantar os ocos deixados polos piñeiros mortos ou non viables.
«Axilizaremos os trámites para substituír piñeiros que non sexan viables pola banda marrón» —dixo Piñeiro na súa intervención—.
Entre a urxencia productiva e a prevención ambiental
Na terra, as decisións non poden esperar. Propietarios de pequenas parcelas señalan que unha morte masiva de pés supón a perda dunha colleita esperada e da posibilidade de financiamento para futuras actuacións. Serrarias locais e talleres de transformación xa advirten que a calidade da madeira podería baixar se non se retiran e xestionan con criterio os rodais afectados.
Ao mesmo tempo, existe unha preocupación lexítima sobre o uso do eucalipto como saída rápida. A moratoria que regula a súa expansión foi deseñada para frear plantacións masivas que marcaron o monte galego durante décadas e estiveron vinculadas a debates sobre incendios e biodiversidade. A instrución que prepara a dirección xeral debe concretar supostos tasados —afectacións técnicas demostradas, ausencia de alternativas locais, responsabilidade de rexeneración— para evitar que a excepción se converta en norma.
Os técnicos insisten en que calquera intervención debe levar acompañado un plan de seguimento: análises fitosanitarios antes e despois da retirada, control de pragas potenciais e unha planificación de especies de substitución que inclúa, sempre que sexa viable, alternativas autóctonas ou mesturas que aumenten a resiliencia do monte.
Repercusións municipais e logísticas
Alcaldes e responsables das comunidades de montes trasladaron á Xunta a necesidade de apoio técnico e económico. A retirada de arbolado enfermo esixe maquinaria especializada, plataformas de traballo en ladeira e transporte que, en moitos casos, encarecen a intervención por encima do valor da madeira extraída. Nas comarcas con titularidades fragmentadas, organizar cortes e replantacións colectivas require tempo e acordos entre os comuneros, unha labor na que os concellos esperan apoio institucional.
A prevención de incendios forma parte do debate. A perda de continuidade da masa forestal pode ter efectos contradictorios: nalgúns puntos reduce o combustible, pero noutros xera matos e vexetación pioneira máis inflamable se non se xestiona. Enxeñeiros de montes recordan a necesidade de deseñar franxas de xestión nos bordos de núcleos urbanos e nas ladeiras máis expostas, incorporando criterios de defensa do solo e de captación de auga, esenciais na xestión de cuencas atlánticas.
Tamén hai un aspecto social: moitas familias dependen dese monte para complementar rendas ou para contratos de traballo en labores de corte e transporte. A Xunta deberá articular non só autorizacións, senón formación e axudas para que as actuacións se realicen coas garantías hixiénico-sanitarias e de seguridade esixíbeis.
No pasado recente Galicia viu como decisións mal calibradas nas repoblacións levaron a problemas estruturais. Por iso, aínda que a rapidez é necesaria, varios colectivos —desde comunidades de montes ata asociacións conservacionistas— reclaman que non se renuncie ao rigor técnico nin á transparencia na concesión de excepcións.
A instrucción que prepara a dirección xeral, segundo fontes da propia administración, pretende conciliar a urxencia con criterios científicos; introducirá supostos concretos de excepción e dará prioridade a actuacións que inclúan recuperación de funcións ecosistémicas, non só produtividade a curto prazo.
A «banda marrón» plantea, en definitiva, un desafío que vai máis aló da substitución de pés: exixe unha releitura da planificación forestal en Galicia, con decisións que combinen resposta inmediata e visión a medio prazo. A promesa de Luisa Piñeiro abre unha ventá operativa; queda por ver se a Xunta é capaz de convertela en instrumentos efectivos que sumen a propietarios, enxeñeiros, concellos e técnicos forestais arredor dunha estratexia común. Só así se poderán evitar solucións parche e promover un monte máis sano, diverso e viable para as próximas décadas.
Información adiantada en exclusiva por La Voz de Galicia.
