O Instituto Cervantes de Madrid acolle dende marzo de 2026 a exposición «Historias tecidas», unha mostra que recupera e visibiliza as narrativas das mulleres dos pobos indíxenas de México a través da súa produción téxtil. A mostra forma parte do proxecto expositivo A metade do mundo. A muller no México indíxena, que se desenvolve de forma simultánea en catro institucións culturais da capital. O obxectivo é amosar como o tecido non só viste, senón que transmite coñecementos, mitos e memorias colectivas.
A iniciativa reúne pezas procedentes, entre outras coleccións, do Museo Nacional de Antropología de México e articula unha lectura multidisciplinar da muller indíxena en ámbitos artísticos, históricos e antropolóxicos. Ademais do Instituto Cervantes, participan o Museo Arqueológico Nacional, o Museo Nacional Thyssen-Bornemisza e a Fundación Casa de México en España. A comisaria responsable do proxecto para a sede do Cervantes é Karina Romero Blanco, que seleccionou téxteis, artesanía e reproducións figurativas para trazar o relato.
Nesta sede madrileña a proposta pon o foco no tecido como ferramenta narrativa e pedagóxica. A través de pezas tradicionais e obxectos de uso cotián, a mostra evidencia como as mulleres preservaron e adaptaron saberes ao longo de xeracións. O montaxe organiza as obras en catro ámbitos temáticos que combinan o material e o simbólico.
O tecido como linguaxe
O primeiro apartado, titulado «Atuendo feminino», analiza a evolución de prendas como o huipil, o quechquémitl ou o cueitl e a súa capacidade para identificar pertenzas comunitarias e estatus social. Cada prenda enténdese como un sistema de signos que articula tradición e innovación fronte á modernidade. A selección inclúe exemplos que amosan variantes rexionais e o diálogo entre técnicas herdadas e adaptacións contemporáneas.
A sección «Instrumentos de escritura téxtil» amosa ferramentas como o fuso e o tear de cintura, pezas que revelan unha técnica complexa e coñecementos prácticos. O montaxe explica como estas ferramentas integran saberes técnicos, matemáticos e, segundo as comunidades, observacións biolóxicas. Non son meros utensilios: funcionan como soportes de memoria e de transmisión interxeracional.
«Ensinanza e aprendizaxe» e «Narrativa téxtil» completan o percorrido, amosando a dimensión educativa e a capacidade do tecido para contar historias. A exhibición subliña que a aprendizaxe realízase en contextos familiares e comunitarios, guiada por nais e avoas que transmiten patróns, motivos e significados. Os tecidos aparecen así como lenzos simbólicos nos que se narran mitos, crenzas e feitos cotiás que conforman a identidade colectiva.
Memoria, identidade e recoñecemento
A curaduría tamén remite aos relatos míticos que vinculan o tecido co orixe e a cosmoloxía. Segundo antigas narracións mexicas, á primeira muller, Cipactonal, encargóuselle fiar e tecer o algodón para o seu vestido, un xesto que se interpretou como fundamento dunha práctica feminina herdada. De xeito paralelo, deidades como Tlazoltéotl, Xochiquetzal ou a maia Ixchel foron asociadas historicamente á labor téxtil.
Os organizadores subliñan que a exposición non pretende fixar un discurso etnográfico pechado, senón presentar o tecido como unha práctica viva que segue renovándose. A través de vitrinas e paneis didácticos o visitante pode comprender tanto a técnica como os códigos simbólicos incrustados nos motivos. O obxectivo é ofrecer unha lectura que recoñeza a centralidade das mulleres indíxenas na produción cultural e na transmisión do coñecemento.
A presenza da mostra en catro sedes diferentes permite abordar a cuestión desde enfoques complementarios: o Museo Arqueológico Nacional achega contexto histórico, o Thyssen-Bornemisza amplía a mirada artística, Casa de México ofrece un espazo de diálogo coa comunidade mexicana en España e o Instituto Cervantes centra a experiencia na narrativa téxtil. A colaboración con institucións mexicanas e europeas reforza o carácter transnacional do proxecto.
A mostra pódese visitar nas sedes citadas dentro do calendario do proxecto expositivo durante a primavera de 2026. As fotografías da exposición que acompañan a campaña institucional foron facilitadas pola Agencia Española de Cooperación Internacional para o Desenvolvemento (AECID). «Historias tecidas» invita a recoñecer o tecido como un arquivo vivo: unha práctica que ata hoxe segue sendo vehículo de memoria e de identidade para miles de mulleres indíxenas.
