A Caixa das Letras do Instituto Cervantes custodiou o 10 de marzo de 2026 o legado in memoriam de Concha Espina, depositado na caixa número 1457 e cedido a perpetuidade á Biblioteca Patrimonial da institución. O acto, celebrado en Madrid, reuniu documentos persoais e obxectos que procuran preservar a figura dunha das voces femininas máis relevantes da literatura española do século XX. A entrega pretende facilitar o acceso de investigadoras e investigadores e lectoras e lectores a materiais que explican tanto a súa produción literaria como a súa dimensión pública. A cesión responde ao interese por conservar testemuños que vinculan a creación literaria con episodios clave da historia cultural española.

O arquivo entregado inclúe manuscritos, exemplares de libros, fotografías e pezas filatélicas, ademais dunha táboa de madeira que a autora empregou para seguir escribindo cando perdeu a vista tras un desprendemento de retina. Os responsables do Instituto Cervantes rexistraron a documentación na caixa 1457, coa intención de integrala nos fondos consultables pola Biblioteca Patrimonial. Entre os materiais figuran tamén sobres matasellados e selos conmemorativos adicados á escritora, que completan o marco biográfico e mediático da súa figura. A presenza de obxectos persoais ofrece claves sobre as circunstancias nas que Espina afrontou as dificultades de saúde e continuou o seu traballo creativo.

Dentro do fondo destacan dous poemas manuscritos dirixidos a unha das súas biznetas, un dos cales non fora publicado ata agora, o que achega materiais inéditos á investigación sobre a súa traxectoria. Así mesmo, a doazón inclúe a tradución ao sueco de El metal de los muertos, unha edición á que se atribúe un papel decisivo na proposta da autora para o Premio Nobel de Literatura. Esa vinculación internacional subliña a proxección exterior da súa obra e como as traducións contribuíron a situala en instancia literarias superiores. Os documentos, por tanto, non só iluminan a súa produción, senón tamén as rutas de recepción crítica fóra de España.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

Entre as imaxes conservadas figura unha fotografía histórica na que aparece votando xunto a Clara Campoamor nas eleccións xerais de 1933, as primeiras nas que as mulleres exerceron o sufraxio no país. Tamén se preservan artigos xornalísticos sobre a súa obra e a ficha técnica dunha rosa creada en súa honra, xunto con edicións conmemorativas e primeiras edicións dos seus libros. Un dos exemplares máis emblemáticos é Un valle en el mar, título co que obtivo o Premio Nacional de Literatura en 1950, que forma parte do núcleo documental entregado. Estes materiais axudan a reconstruír non só a súa produción literaria, senón o seu recoñecemento social e cultural durante décadas.

No acto de entrega participaron a secretaria xeral do Instituto Cervantes, Carmen Noguero, a filla da actriz Carmen Sainz de la Maza, Regina Navarro Sainz de la Maza, e a pintora Concha de la Serna, acompañadas pola escritora Belén Yuste como testemuña de honor. Noguero subliñou a persistencia de Espina como autora capaz de tratar temas universais: a dignidade humana, as dificultades cotiás e a transformación do papel da muller na sociedade española. A presenza de familiares e creadores permitiu articular unha lectura tanto académica como emocional do legado, situándoo na continuidade da memoria cultural española. A diversidade de asistentes puxo de manifesto o interese institucional e familiar por conservar e difundir eses fondos.

A descendente que entregou parte do material explicou que escolleu os poemas manuscritos polo seu valor afectivo e pola capacidade da poesía para proxectar futuro entre xeracións, unha actitude que enlaza co papel público de Espina como autora comprometida. A pintora presente na entrega recordou que a edición sueca de El metal de los muertos facilitou a súa remisión ás instancias que propoñían candidaturas ao Nobel, pondo en valor a importancia das traducións na difusión internacional dos escritores. Ese itinerario editorial ilustra como determinadas edicións poden cambiar a visibilidade dun autor máis aló das súas fronteiras nacionais. A achega do material favorece, ademais, a reconstrucción desas traxectorias transnacionais.

O acto concluíu cunha lectura dramatizada titulada «Concha Espina. Luz y tiniebla», na que participaron a propia Belén Yuste, o actor Manuel Galiana e a cantante Sonnia L. Rivas Caballero, que ofreceron unha aproximación escénica á súa figura. A posta en escena buscou conectar o arquivo co público, subliñando a vixencia dos temas que atravesaron a súa obra. Espina, autora prolífica, foi recoñecida no seu tempo con diversos galardóns e mantivo unha ampla audiencia de lectores; hoxe o seu legado, organizado e accesible, ofrece novas posibilidades de estudo. A incorporación destes fondos ao Instituto Cervantes garante a súa preservación e a súa consulta por xeracións futuras.

A entrega do legado de Concha Espina á Biblioteca Patrimonial do Instituto Cervantes inscríbese nun movemento máis amplo de recuperación de voces femininas na historia literaria española. Ao custodiar os documentos e obxectos persoais, a institución facilita que investigadoras e investigadores, estudantes e lectoras e lectores poidan reavaliar a súa obra en clave contemporánea. A disposición pública destes materiais contribuíra a manter viva a memoria dunha escritora que, pola traxectoria e o recoñecemento, ocupa un lugar destacado nas letras españolas do século XX. A súa presenza na Caixa das Letras reforza a aposta pola conservación e difusión do patrimonio cultural iberoamericano no século XXI.