A fraxilidade dos gobernos locais

Os consiños galegos converteron as matemáticas electorais nun exercicio de alta tensión. Cando a diferenza entre gobernar e pasar á oposición se reduce a un único escano, calquera variación na ecuación persoal ou política pode desencadear crises institucionais de gran calado. A cidade de Lugo converteuse recentemente no mellor laboratorio para analizar esta endémica inestabilidade que afecta ás corporacións municipais do noso país.

O factor humano fronte ao cálculo aritmético

As leis electorais outorgan aos votantes a capacidade de elixir representantes, pero non de blindar as estruturas de goberno fronte aos imprevistos vitais. Un pacto de investidura que se asina con entusiasmo nunha sala de plenos pode quedar feito anacos por un simple falecemento. A perda dun edil non é só unha traxedia humana para o seu entorno e a súa formación política; é un terremoto institucional que altera o quórum das votacións e desequilibra as fraccións.

Nos pequenos e medianos municipios, este fenómeno adoita obrigar a repetir eleccións. Porén, nas grandes cidades, onde as corporacións contan con vinte e cinco ou máis membros, o baleiro xerado por un falecemento obriga a recalcular o peso específico de cada grupo. O que inicialmente era unha maioría folgada ou axustada transfórmase da noite para a mañá nunha minoría vulnerable, dependente do favor dos non adscritos ou da disciplina férrea das súas propias filas.

O desgaste da xestión compartida

Máis alá das baixas forzosas, os executivos de coalición enfróntanse a un desgaste estrutural que raramente se menciona nos programas electorais. A distribución de áreas de goberno, a necesidade de consensuar cada modificación orzamentaria e a cohabitación ideolóxica xeran friccións que, co paso dos meses, poden facerse insalvables. Cando a esta fricción natural se lle suma a sucesión inesperada na máxima responsabilidade municipal —tras a marcha do titular orixinal a instancias superiores—, a nova lideranza carece a miúdo da lexitimidade directa das urnas.

Este escenario de debilidade orgánica actúa como un imán para as ambicións individuais. Un cambio de postura dun só membro da corporación, afastándose da disciplina do seu grupo, posúe o poder de tombar gabinetes enteiros. A tentación de converterse no voto clave que decide o futuro dunha cidade é un fenómeno coñecido na política local española, cun longo historial de precedentes en distintas comunidades autónomas.