Alfonso Rueda, presidente da Xunta, anunciou este luns, tras o Consello, que as contas autonómicas sufrirán un golpe directo polas medidas anticrise aprobadas polo Goberno central fronte ao impacto da guerra no Oriente Próximo. O Executivo galego cifra o efecto nunha perda superior a 120 millóns de euros, mentres denuncia que as decisións chegaron publicadas no BOE sen diálogo previo coas comunidades.
Medidas publicadas e efectos inmediatos
O Boletín Oficial do Estado publicou o sábado o paquete de medidas que entrou en vigor o domingo tras un Consello de Ministros marcado pola tensión. Entre as decisións figura a rebaixa do IVE sobre a electricidade, o gas natural e os carburantes do 21% ao 10%, a redución do imposto especial sobre a electricidade ata o 0,5% e a suspensión temporal do gravame do 7% á xeración eléctrica. Na práctica, trátase de tributos que inciden nas facturas domésticas e industriais, pero tamén, e aquí está o nó do problema, na recadación que xestionan as autonomías.
Desde a Xunta lembran que moitos deses impostos son tributos cedidos, de modo que a caída da recadación non se limita á tesouraría do Estado senón que repercute directamente na Facenda galega. O presidente autonómico detallou que, segundo os seus cálculos, a perda equivale a que «cada mes non entren nas arcas 40,3 millóns de euros», unha cifra que o Executivo autonómico interpreta como un risco inmediato para a financiación de servizos públicos esenciais.
«Son tributos cedidos ás comunidades polo que o impacto afecta á Facenda das autonomías», afirmou Rueda, engadindo que o esforzo debería terse debatido entre todas as administracións.
A rapidez da publicación e a entrada en vigor das medidas —co BOE asinando a súa posta en marcha sen aparente negociación previa coas comunidades— foi o principal foco de crítica do Executivo galego. Fontes da Xunta insisten en que esa falta de consulta obriga agora á comunidade a replantexar partidas e a deseñar contramedidas de urxencia.
Por que preocupa especialmente en Galicia
Galicia non é unha autonomía calquera cando se fala de enerxía e transporte. Cunha economía fortemente vertebrada polo mar, as Rías, a industria conserveira e unha extensa rede de pemes distribuídas polas catro provincias, o aumento dos custes enerxéticos ten efectos directos sobre o combustible da frota pesqueira, sobre os transportistas que conectan Ourense con A Coruña ou Vigo, e sobre industrias intensivas en electricidade. Non é a primeira vez que a Xunta avisou de que decisións fiscais nacionais acaban impactando con intensidade local.
O impacto sobre os servizos públicos tamén é unha arista delicada. A Xunta subliña que moitos programas sociais, sanitarios e de coidados financianse, en parte, coa recadación cedida. Cando esa entrada se reduce, as opcións pasan por reasignar partidas, utilizar remanentes ou axustar programas, algo que na práctica pode traducirse en demora de investimentos ou presión sobre os orzamentos de atención social.
Historicamente, as tensións sobre a xestión de impostos entre Madrid e as comunidades afloraron en momentos de crise. En 2022, durante a primeira grande sacudida dos prezos da enerxía, xa se viviron roces pola forma e o alcance das medidas adoptadas polo Executivo central. Agora, o mecanismo repítese: a Xunta reclama un papel na negociación porque, din, o custo da solidariedade non pode recaer de forma indiscriminada sobre as autonomías.
Repercusións políticas e próximos pasos
A resposta inmediata da Xunta foi anunciar que estuda medidas específicas para os sectores máis vulnerables, en especial aqueles que poidan ver a súa actividade máis comprometida por
