A Xunta estuda asumir a AP-9 e aposta por peaxes na sombra

O Goberno galego sopesa un cambio sen precedentes na xestión da autoestrada AP-9. Sobre a mesa está a posibilidade de asumir o seu control, liberando os condutores do pago directo e financiando o custo mediante o modelo de peaxe na sombra. A medida, de chegar a bo porto, podería marcar un antes e un despois na mobilidade e na economía de miles de galegos.

A consellería competente encargou un estudo para avaliar con precisión o impacto económico desta operación. A iniciativa busca responder a unha demanda histórica: o fin das peaxes directas na principal arteria viaria de Galicia, clave para o tráfico entre Ferrol e Tui, pasando por Vigo e Santiago. A opción das peaxes na sombra aparece como a vía máis factible para soster o mantemento dunha infraestrutura estratéxica sen cargar o custo sobre os usuarios.

O custo dun cambio longamente agardado

Quen percorre habitualmente a AP-9 sábeo ben: as peaxes foron un motivo de queixa constante, especialmente tras as sucesivas subas de tarifas nos últimos anos. A Xunta, consciente do malestar cidadán, puxo en marcha unha análise para estimar canto suporía asumir a xestión da autoestrada e, sobre todo, financiar a súa gratuidade con fondos públicos.

Non é menor o dato: a AP-9 soporta un tráfico diario de máis de 25.000 vehículos nos treitos máis transitados, segundo cifras oficiais. O volume de ingresos por peaxes rolda os 150 millóns anuais. De aí a complexidade do debate. Quen pagará a factura se desaparecen as cabinas de pagamento? Fontes do Goberno galego admiten que o sistema de peaxe na sombra, polo que a Administración aboa á concesionaria segundo o tráfico rexistrado, sería a fórmula máis viable para non deixar o mantemento no aire.

Difícil tarefa a de cadrar as contas, máxime nun contexto de restricións orzamentarias. Pero a presión social e política é cada vez maior. Abonda con mirar os movementos de plataformas veciñais e colectivos de transportistas, que levan anos reclamando unha solución. A recente apertura da variante do Morrazo e a liberalización da AP-53 en Santiago reavivaron o debate: por que a AP-9 segue á cola en materia de gratuidade?

Peaxe na sombra: solución ou parche

Poucas veces unha fórmula financeira xerou tanto interese como a da peaxe na sombra. O modelo, xa aplicado noutras estradas españolas, consiste en que o usuario viaxa gratis e a Administración paga á concesionaria en función do uso real da vía. Sobre o papel, o cidadán sae gañando. Pero, na práctica, o custo para as arcas públicas é considerable.

Un responsable do sector apunta que, no caso galego, a factura podería dispararse se o tráfico segue medrando ao ritmo dos últimos anos. Desde a comarca do Salnés ata a área metropolitana de Vigo, o tránsito de camións e turismos non deixa de aumentar, especialmente no verán. O risco de que a gratuidade acabe penalizando outras partidas orzamentarias preocupa a quen xestionan as contas autonómicas.

A ninguén se lle escapa que o modelo tampouco resolve de raíz o debate sobre o control da autoestrada. A titularidade seguiría sendo estatal, salvo que o Goberno central acepte transferir a xestión á Xunta, unha reclamación histórica que, de momento, segue no aire. A última vez que se abordou o asunto en Madrid, a resposta foi ambigua. Demasiado tempo agardando un si rotundo.

Contexto: unha reivindicación con historia

Convén lembrar que a AP-9 é moito máis ca unha autoestrada: é a columna vertebral de Galicia. Desde a súa inauguración hai máis de corenta anos, a vía foi obxecto de sucesivas polémicas polo prezo das súas peaxes e a duración da concesión. En municipios como Redondela ou Pontevedra, as protestas polas tarifas foron recu