O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, anunciou este luns que a administración galega comunicará á Avogacía do Estado a súa intención de sumarse ao recurso que o Goberno central podería presentar contra a indemnización reclamada polos herdeiros de Francisco Franco polo Pazo de Meirás. Ao mesmo tempo, a Xunta puxo sobre a mesa a súa vontade de asumir a xestión do inmoble, unha vez que o Estado faga as obras de conservación necesarias nas coñecidas Torres de Meirás.
A decisión política e os detalles administrativos
Rueda explicou tras a reunión do Executivo autonómico que os servizos xurídicos da Xunta recomendaron incorporar a ese eventual recurso, unha medida que, segundo dixo, procede tras a sentenza do Tribunal Supremo que ratificou a devolución do pazo ao Estado. «Entendemos que procede», foron as súas palabras na rolda de prensa, que recollen a determinación política do Goberno galego de manterse aliñado cos pasos legais iniciados polo Executivo central.
«Queremos que o plan de usos o reflicta todo. Unha cousa non pode ser excluínte da outra e creo que todo ten cabida»,
Rueda engadiu que a Xunta solicitará ao Goberno de Pedro Sánchez abrir un proceso de diálogo técnico e xurídico para concretar a fórmula de xestión: cesión de uso ou transferencia de titularidade. Non obstante, subliñou que a prioridade é xestionar o inmoble e que esa petición só se plantexará unha vez que o Estado, agora titular tras a resolución do Supremo, execute as obras necesarias para garantir a conservación tanto do interior como do exterior das Torres de Meirás. Segundo fontes próximas á Consellería de Cultura, a avaliación preliminar apunta a intervencións urxentes nas cubertas e elementos estruturais que impiden unha apertura plena ao público.
A Xunta xustificou o seu interese en xestionar o pazo por motivos de utilidade pública e cultural: pretende incorporar o edificio ao ecosistema de creación cultural de Galicia, aínda que baixo a premisa de respectar «toda a súa historia». Ese matiz adquire especial relevancia nun monumento que foi impulsado pola escritora Emilia Pardo Bazán e que, décadas despois, quedou vinculado ao réxime franquista e á súa familia.
Antecedentes xudiciais e memoria histórica
Non é a primeira vez que o Pazo de Meirás ocupa a escena pública e xudicial galega. A disputa sobre a súa propiedade prolongouse durante anos, con sentenzas e recursos que enfrontaron herdeiros, administracións e colectivos memorialistas. Cabe lembrar que a declaración do pazo como Ben de Interese Cultural e as investigacións sobre as circunstancias que levaron á súa pertenza á familia Franco marcaron o pulso da batalla xudicial anterior á sentenza do Supremo.
O plan de usos que agora propón a Xunta parte do documento elaborado en 2020, pero Rueda deixou claro que debe ser reformulado para integrar tanto o legado de Pardo Bazán como o proceso que conduciu á apropiación por parte do ditador. A Consellería de Cultura, Lingua e Xuventude será a encargada de renovar ese documento e, ademais, de deseñar un proceso participativo no que participen persoas e colectivos de distintas sensibilidades. A intención é, dixo Rueda, acadar «un documento plural e sólido no que toda a cidadanía se vexa representada».
A proposta da Xunta pretende así conxugar memoria e actividade cultural: musealizar fragmentos da historia do pazo sen excluír o seu potencial como equipamento para a creación contemporánea. Ese plantexamento non está exento de polémica. Colectivos memorialistas e asociacións veciñais en Sada reclamaron no pasado un tratamento explícito do significado do pazo na ditadura; outros actores culturais defenden o seu potencial como espazo de din
