Un estudo publicado na revista Journal of Psychosomatic Research revela que as persoas con trastornos mentais presentan unha mortalidade hospitalaria por ictus superior á do resto da poboación en España entre 2019 e 2023. A investigación, cuxos datos proceden do Conjunto Mínimo Básico de Datos del Ministerio de Sanidad, constata que esa desigualdade non se reduciu de forma significativa respecto ao período 2005-2009. O traballo, difundido nun comunicado coa participación de médicos de familia do Centro de Salud público Ramón y Cajal de Alcorcón, apunta a factores clínicos e de acceso que explicarían a brecha.
Entre 2019 e 2023 rexistráronse 311.528 ingresos por ictus en hospitais españois e a mortalidade global neses episodios foi do 14,4%. Ao desagregar os datos, os autores atoparon que a mortalidade por ictus isquémico foi especialmente elevada en pacientes con esquizofrenia, trastorno bipolar e trastornos da personalidade. No caso do ictus hemorráxico, a taxa de falecementos tamén foi superior en persoas con esquizofrenia, segundo a análise estatística presentada.
Os investigadores plantearon dous obxectivos principais: comparar a mortalidade hospitalaria por ictus entre 2019-2023 en pacientes con e sen diagnósticos psiquiátricos e avaliar se a mortalidade nestes grupos mellorara respecto ao quinquenio 2005-2009. Aínda que a poboación xeral experimentou unha redución significativa da mortalidade por ictus isquémico e hemorráxico entre ambos periodos, esa mellora non se replicou nos pacientes con trastornos mentais. Neses colectivos non se detectou unha diminución significativa da mortalidade por ictus isquémico, nin do hemorráxico en quen presentaban depresión, esquizofrenia ou trastorno bipolar.
Os autores subliñan que a persistencia da desigualdade pode obedecer a varios determinantes. Entre eles citan un peor estado de saúde previo ao ingreso —maior prevalencia de factores de risco cardiovascular non controlados— e dificultades no acceso e na continuidade da atención sanitaria para persoas con trastorno mental. Tamén sinalan o posible impacto dalgún fármaco psiquiátrico sobre o risco cardiovascular e sobre complicacións durante o ingreso por ictus, aínda que o estudo non atribúe a causalidade a un só factor de xeito concluínte.
Especialistas en ictus sinalaron nas últimas décadas que a mellora na supervivencia débese en parte á xeneralización de unidades de ictus, ao avance en tratamentos agudos como a trombólise e a trombectomía e a mellores protocolos de atención post-ingreso. Non obstante, o novo traballo indica que eses progresos non beneficiaron do mesmo xeito aos pacientes con trastornos mentais, o que suxire fallos na equidade da atención e na integración entre saúde mental e somática.
O estudo incorpora ademais unha reflexión sobre a necesidade de identificar e corrixir barreiras non só no momento do ingreso —por exemplo, atrasos na chegada a urxencias ou na administración de terapias agudas— senón na prevención primaria e secundaria. Mellorar o control da presión arterial, o manexo da diabetes e da hipertensión, así como facilitar o seguimento e o acceso a programas de rehabilitación, aparecen como medidas prioritarias para reducir a mortalidade nestes pacientes.
A participación de médicos de atención primaria do Centro de Salud Ramón y Cajal en Alcorcón pon de relevo o papel que xogan os profesionais de primeira liña na detección precoz e no seguimento de factores de risco. Os autores do traballo e as autoridades sanitarias consultadas no comunicado insisten na necesidade de políticas dirixidas a reducir a brecha: protocolos compartidos entre psiquiatría, atención primaria e neurología, formación específica e rexistro actualizado de indicadores de calidade.
A conclusión do estudo é un chamamento á acción: as melloras sanitarias logradas na atención do ictus deben estenderse de forma equitativa ás persoas con trastornos mentais. Os investigadores recomendan profundar en futuras investigacións para desentrañar as causas exactas da maior mortalidade e avaliar intervencións concretas que permitan pechar a brecha, desde cambios na organización asistencial ata estratexias de prevención adaptadas a este grupo vulnerable.
