En Jerez de la Frontera, máis de trescentos especialistas reunidos nas XVII Xornadas de Inmunizacións da Asociación Española de Pediatría puxeron sobre a mesa unha seria advertencia: enfermidades que críamos controladas están a reaparecer e esixen cambios nas estratexias de vacinación. O coordinador do Comité Asesor de Vacinas e Inmunizacións da AEP, Francisco Álvarez, situou o debate en cifras e propostas concretas que obrigarán a replanxar calendarios e prioridades sanitarias.
Un repunte que non é casualidade: datos e propostas
O sarampelo, un dos virus máis contaxiosos, volve a golpear con forza en Europa e tamén en España. A Organización Mundial da Saúde retirou recentemente o estatus de país «libre de sarampelo» a varias zonas e en 2025 notificáronse 397 casos en España, case o dobre que o ano anterior. Enfronte deste escenario, a AEP reclama adiantarlle a segunda dose da vacina triple vírica aos 2 anos, unha medida que xa aplica Andalucía e que persegue pechar a xanela de vulnerabilidade na infancia.
A explicación non é única: os pediatras advirten de descensos puntuais nas coberturas, cambios na epidemioloxía e a importación de casos desde países con taxas de vacinación máis baixas. Na rolda de prensa, Álvarez foi taxativo:
«O resurgimento dalgunhas infeccións non significa que as vacinas deixaran de funcionar».
Pero engadiu que a transmisión vese favorecida cando hai fluxo de poboación procedente de áreas con coberturas máis baixas e cando quedan grupos non vacinados. Nos bebés menores dun ano e nas persoas con enfermidades crónicas, o sarampelo pode provocar complicacións graves; por iso a proposta de adiantarlle a segunda dose non é apenas técnica, senón unha ferramenta de protección inmediata. A experiencia andaluza, que se adiantou á implantación xeral, servirá de banco de probas para avaliar impacto e loxística.
Meningococo e hepatite A: reservorios, mortalidade e baleiros no calendario
Tras a pandemia detectouse tamén un aumento da enfermidade meningocócica. Aínda que a incidencia segue sendo baixa grazas ás campañas previas, a colonización en idades de adolescentes preocupa: actualmente un de cada catro adolescentes é portador do meningococo na nasofaringe, o que converte ese grupo en reservorio e motor de transmisión. O Comité da AEP recomenda protexer a todos os lactantes menores de 12 meses fronte aos serogrupos ACWY (non só fronte ao C, como ata agora) e estender a vacinación fronte ao serogrupo B aos adolescentes.
A gravidade da enfermidade non é teórica: a taxa de mortalidade segue sendo alta nos casos declarados. Só en Andalucía contabilizáronse xa trece casos no que vai de ano e un terzo deles foron mortais, cifras que subliñan a necesidade de medidas preventivas máis amplas. Engadir a vacinación en adolescentes persegue tanto a protección individual como a redución da circulación do patóxeno na poboación.
En paralelo, a hepatite A mostrou un incremento abrupto: ata a semana 52 de 2025 notificáronse 1.864 casos en España, fronte a 1.035 no mesmo período do ano anterior. España é un país de baixa endemicidade para hepatite A e a vacinación sistemática só está implantada en Cataluña, Ceuta e Melilla. Ante o aumento de casos, a AEP propón revisar a extensión da vacinación sistémica e deseñar campañas puntuais en grupos de risco e contornos con brotes, sempre acompañadas de medidas de hixiene e rastrexo epidemiolóxico.
Ademais das propostas sobre calendarios, os especialistas subliñaron cuestións operativas: é imprescindible garantir o subministro e a cadea de frío, reforzar a formación do profesional sanitario en comunicación sobre vacinas e coordinar accións entre comunidades autónomas para evitar desigualdades territoriais. A avaliación económica tamén entra no debate; os expertos lembraron que a prevención con vacinas, ademais de salvar vidas, reduce custos hospitalarios e secuelas a longo prazo asociadas ás infeccións evitables.
O colectivo pediátrico demandou, ademais, mellorar os sistemas de vixilancia e a interoperabilidade dos rexistros de vacinación para detectar baixadas de cobertura en tempo real. A aposta por ferramentas dixitais, recordaron, debe ir acompañada de garantías de seguridade e protección de datos, así como de formación para profesionais e familias no uso dese recurso.
Outro fío do debate foi o reto da desinformación: os ponentes advertiron que as campañas anti‑vacinas e a difusión de contidos inexactos en redes sociais contribúen a crear dúvidas entre pais e nais. Para contrarrestalo, recomendaron estratexias proactivas de comunicación pública, mensaxes claras desde as autoridades sanitarias e formación específica para pediatras e enfermaría, que son as figuras de referencia para moitas familias á hora de tomar decisións sobre vacinas.
En canto á investigación, subliñouse a necesidade de estudos que avalíen o impacto real das modificacións dos calendarios —por exemplo, o adianto da segunda dose da triple vírica— sobre a incidencia e a hospitalizacións, así como avaliacións da aceptabilidade por parte das familias e da capacidade do sistema sanitario para asumir cambios bruscos en programas de vacinación.
Á vista das propostas, os participantes reclamaron unha resposta coordinada entre o Ministerio de Sanidade, as comunidades e as sociedades científicas, con prazos e indicadores claros para medir resultados. Tamén se pediu implicación das escolas e dos servizos de atención primaria para facilitar a cobertura, con estratexias como vacinación en centros educativos en campañas puntuais, unidade móbil en zonas con acceso limitado e refuerzo da consulta pediátrica para recuperar calendarios atrasados.
O obxectivo, concluíron, é evitar que enfermidades que temos a man, e para as que existen ferramentas seguras e efectivas, volvan converterse en causas de morbilidade e mortalidade. A chamada á acción é clara: se non se actúa con rapidez e coordinación, os brotes poderían aumentar e poñer en risco poboacións vulnerables como lactantes e persoas con comorbilidades.
