Remedios Zafra, escritora, investigadora e galardoada co Premio Nacional de Ensayo 2025 pola súa obra El informe. Trabajo intelectual y tristeza burocrática, volve a Pontevedra para participar este venres 13 ás 19:15 no Teatro Principal no foro As mulleres que opinan son perigosas, onde impartirá a conferencia titulada «Liberar el tiempo propio: repensar nuestra relación con el trabajo». Na súa intervención, Zafra proporá unha lectura crítica sobre como a combinación de tecnoloxía e burocracia acabou por dificultar o traballo creativo e alterar os límites entre a vida persoal e a laboral. O acto forma parte dunha programación que aborda temas de feminismo, xornalismo e os retos da comunicación contemporánea.
A autora cordobesa vén alertando nos seus textos sobre as consecuencias dunha tecnoloxía orientada por criterios exclusivamente mercantís, que prometía maior autonomía pero que, na práctica, incrementou a carga de traballo invisible. No seu libro, analiza a chamada «tristeza burocrática», un estado afectivo que xorde cando as obrigas administrativas e os requisitos formais devoran o tempo destinado á reflexión e á creación. Segundo Zafra, ese desgaste non só reduce a produtividade creativa, senón que tamén erosiona o sentido e o valor do traballo intelectual.
Nas súas declaracións preparadas para o foro, a investigadora subliña que a tecnoloxía non é inocua: cando está ao servizo de lóxicas competitivas e de medición cuantitativa, tende a converter tarefas que antes estaban delimitadas nunha sucesión interminable de xestións persoais. Ese desprazamento, explica, comporta unha autoexplotación mediada por ferramentas dixitais que obrigas ás persoas a xestionar, tramitar e acreditar continuamente a súa actividade. O resultado, avisa, é unha vida cada vez máis atravesada polo laboral, con casas que se converten en extensións do posto de traballo.
Zafra relaciona ademais ese fenómeno cunha interiorización da burocracia que produce culpa e sensación de insuficiencia: a imposibilidade de cumprir á perfección coa multitude de tarefas administrativas xera mala conciencia e distanciamento afectivo respecto a labores que en moitos casos se realizan con paixón. Este desequilibrio afecta de modo especial a quen desenvolve traballos simbólicos e polivalentes —docencia, investigación, divulgación, xestión— e para quen o tempo de traballo é tamén tempo de pensamento crítico. A autora sostén que esa perda de coidado polo tempo propio pon en risco tanto a calidade dos contidos como a saúde intelectual das persoas.
O foro As mulleres que opinan son perigosas, que xa contara coa presenza de Zafra na Semana da Filosofía de 2023, preséntase agora como un espazo para discutir o auxe do antifeminismo e a súa relación con prácticas xornalísticas de baixa calidade. A escritora considera preocupante que discursos reaccionarios se alimenten do sensacionalismo e de modelos de comunicación que priorizan a polarización. Neste contexto, defender o tempo propio e repensar as condicións laborais da comunicación e do pensamento crítico convértese, para ela, nunha cuestión política e cultural.
Entre os temas que abordará en Pontevedra figura a necesidade de «educar, democratizar e profesionalizar» os coidados, cuestión que Zafra vincula estreitamente coa reorganización do traballo na era dixital. A relatora reclama unha redistribución efectiva do tempo e das tarefas de coidado para que a creatividade e a investigación non queden subordinadas a unhas esixencias administrativas crecentes. Así mesmo, apostará por formas colectivas de organización que permitan frear a precarización encuberta pola suposta eficiencia tecnolóxica.
O diagnóstico que propón Zafra encaixa nas críticas máis amplas ao chamado capitalismo de plataformas e ao impacto que as métricas e os algoritmos teñen sobre a subxectividade laboral. Se a tecnoloxía prometía liberar tempo, sostén, moitas veces acabou por fragmentalo e por converter a xestión persoal noutra forma de traballo non remunerado. Fronte a iso, propón a urxencia de políticas laborais e culturais que recoñezan e valoren o traballo intelectual e os coidados, así como ferramentas que reduzcan a sobrecarga administrativa nos ámbitos académicos e creativos.
A cita no Teatro Principal é, en palabras da propia convidada, unha oportunidade para debater propostas concretas que permitan «recuperar tempo propio» e para interrogar as condicións que fan posible o desencanto profesional. Nacida en Zuheros (Córdoba) en 1973, Zafra combina a docencia, a investigación e a escritura na súa traxectoria, e a súa presenza en Pontevedra servirá para pór en primeiro plano as tensións entre produtividade, sentido do traballo e sostibilidade da vida intelectual. O acto concluirá cun turno de preguntas destinado a abrir o debate co público asistente.
