Os veciños do casco histórico de Ourense reclaman un recoñecemento formal polo seu papel na conservación do barrio mentres a cidade impulsa a súa candidatura a Patrimonio Mundial. A demanda, que gaña forza estes días e foi posta de relevo nunha crónica publicada o 12 de marzo de 2026, xorde ante a evidencia cotiá do coidado veciñal e fronte a algunhas decisións urbanísticas que desconectan coa memoria local. O lugar dos residentes na xestión do patrimonio preséntase agora como unha cuestión clave para garantir unha candidatura sólida e respectuosa coa realidade do barrio.
Quen percorre as rúas do casco observa os detalles que adoitan pasar desapercibidos: placas históricas con lendas gastadas, fachadas remendadas polos propios habitantes e pequenas intervencións de xardinería que melloran o contorno. Ese coidado diario, froito da convivencia e da atención veciñal, contrasta con decisións puntuais que xeraron malestar, como o uso de denominacións que non respectan o topónimo tradicional do espazo. A discrepancia entre a realidade viva do barrio e algunhas decisións administrativas subliña a necesidade de diálogo.
A candidatura a Patrimonio Mundial preséntase como unha oportunidade para corrixir esas incoherencias e para incorporar aos residentes nos procesos de protección e xestión. Non se trata só de pór o casco nun escaparate internacional, senón de pactar normas e medidas que recoñezan a figura do veciño conservador e que articulen responsabilidades e apoios. Sen esa implicación, advirten cidadáns consultados no barrio, a conservación corre o risco de converterse nunha operación cosmética que non respecta a trama social que dá sentido ao lugar.
As placas nas fachadas funcionan como testemuños da historia local; o seu estado revela capas de cambios, desmemorias e, nalgúns casos, erros que deforman a identidade do espazo. Veciños sinalan que algunhas asentadas na vía pública están deterioradas, outras reproducen nomes desacertados e varias conteñen información que podería e debería actualizarse para representar a verdade histórica. A conservación material e a preservación da memoria aparecen, por tanto, como dúas caras da mesma tarefa.
Ao mesmo tempo, o Concello de Ourense activou unha batería de medidas para regular o acceso e o uso do casco histórico, entre elas a posta en marcha dun sistema de cámaras e sancións para controlar o tráfico rodado; a entrada en vigor dese dispositivo anunciouuse para o 13 de marzo de 2026. As autoridades defenden esas iniciativas como ferramentas para protexer o espazo urbano e mellorar a convivencia, mentres que algúns veciños valoran positivamente a limitación do tránsito pero reclaman que as decisións vaian acompañadas de políticas de apoio a quen vive no barrio.
As tensións cotiás matérialízanse tamén en problemas prácticos: vehículos mal estacionados que obstrúen o tránsito peonil, desperfectos nas calzadas e buratos que os propios residentes ven que se reparan lentamente, e a necesidade de actuacións coordinadas que non sempre chegan coa rapidez requirida. Fronte a isto, a resposta comunitaria foi, nalgúns casos, proactiva; son os habitantes os que adoitan alertar sobre deterioros, os que coidan pequenos xardíns e os que, na ausencia de solucións rápidas, actúan para manter condicións mínimas de habitabilidade.
Recoñecer oficialmente ese papel implicaría, segundo pide o vecindario, incorporar mecanismos de participación na definición de actuacións, financiar intervencións puntuais e respectar a toponimia e a memoria urbana ao tempo que se acometen melloras. Non se demanda só unha mención honorífica: solicítanse medidas tangibles que permitan compatibilizar a protección patrimonial coa vida cotiá das persoas que residen no casco.
Dende a perspectiva institucional, a aspiración a Patrimonio Mundial esixe un expediente técnico e medidas de conservación que dean garantías, pero a súa viabilidade social depende de aceptar a cotidianidade do barrio como elemento indispensable do patrimonio. Ese enfoque integrador é o que piden colectivos veciñais e profesionais do urbanismo interesados en que a candidatura non supoña unha turistificación descontrolada nin un desprazamento de residentes.
Noutros centros históricos europeos as candidaturas serviron para reforzar a participación cidadá e para poñer en marcha programas de rehabilitación que combinan a protección do patrimonio con axudas á vivenda e á actividade local. Ourense, sosteñen os seus defensores, pode tomar ese camiño se o recoñecemento aos veciños tradúcese en políticas públicas concretas e nun trato respectuoso da toponimia e dos sinais históricas que xalonan as súas rúas.
En definitiva, a candidatura e as decisións municipais que a acompañan abren unha xanela para que a cidade corrixa erros do pasado e formalice o papel de quen, día tras día, preserva o casco histórico. Recoñecer o seu traballo —sexan mediante participación, mantemento ou corrección de nomes e placas— parece, para moitos, unha condición imprescindíbel para que a protección do patrimonio sexa lexítima e duradeira.
