O Centro Oceanográfico de A Coruña abriu este sábado as súas portas nunha xornada adiantada con motivo do Día dos Océanos para mostrar aos visitantes como funcionan as mareas vivas e por que as augas galegas adoitan estar frías. A iniciativa, dirixida a familias e público xeral, incluiu obradoiros didácticos, experimentos e a posibilidade de visitar espazos que normalmente non están abertos ao público. A cita serviu tamén para anticipar as obras que acometerá o edificio nas próximas semanas e explicar o papel do centro na investigación mariña. A xornada busca achegar á cidadanía a ciencia que se fai xunto ao mar e resolver dúbidas sobre fenómenos como o afloramento e a salinidade.
No exterior do edificio instalaronse varias carpas con actividades sobre redes de pesca, bioloxía mariña, algas e física do océano. Os asistentes puideron ver demostracións prácticas sobre como se mide a salinidade, como se comportan os fluidos con distintas temperaturas e por que a auga máis profunda pode aflorar e arrefriar a franxa costeira. Os obradoiros estaban pensados para nenos e adultos, combinando elementos lúdicos con explicacións científicas que axudan a comprender o impacto do cambio climático no medio mariño. Segundo os organizadores, estas actividades facilitan o diálogo entre técnicos do centro e a sociedade.
Os científicos utilizaron modelos sinxelos, como réplicas do sistema Terra-Sol-Lúa, para ilustrar o fenómeno das mareas vivas: prodúcense cando a Lúa e o Sol se alinean, o que incrementa a atracción gravitatoria e amplifica as oscilacións do mar. Tamén explicaron como as correntes e a topografía submarina modular esos efectos e por que nalgunhas épocas do ano intensifícase o afloramento fronte ás costas galegas. Así, os visitantes puideron relacionar conceptos astronómicos e oceanográficos coa realidade cotiá da costa. Os experimentos con colorantes permitiron ver de forma visual a interacción entre augas frías e cálidas.
A explicación científica que máis atención concentrou foi a do afloramento: augas profundas, máis frías e ricas en nutrientes, soben á superficie en determinadas condicións e arrefrían a franxa litoral, especialmente nas Rías Baixas. Este proceso non só condiciona a temperatura da auga, senón que tamén sustén a produtividade biolóxica, o que ten implicacións para a pesca e os ecosistemas. Os técnicos insistiron en que a percepción de que o mar en Galicia «está frío» responde a procesos oceánicos medibles e recorrentes, non a variacións casuais. Comprender estes mecanismos é clave para xestionar recursos e afrontar o cambio climático.
O acceso ao interior do centro permitiu ademais coñecer a organización do edificio e os seus labores científicas internas. No Oceanográfico traballan arredor de setenta persoas dedicadas a tarefas que van desde a análise de mostras de auga a distintas profundidades ata estudos sobre o stock de especies e parámetros reprodutores. A responsable de Cultura Científica, Gabriela Ojeda, destacou a importancia de trasladar eses traballos ao público: «Abrir o centro permite que a xente vexa como se fan as análises e por que eses datos son relevantes para a sociedade», explicou durante a xornada. Ojeda subliñou o papel divulgador do centro como ponte entre a investigación e a comunidade.
O inmoble, proxectado polo arquitecto Vicente Roig e inaugurado en 1974, é un exemplo de arquitectura brutalista en formigón que alberga despachos e laboratorios. No interior do edificio realízanse investigacións continuas que requiren equipamento específico e medidas de seguridade e control ambiental. A dirección do centro, encabezada por Luz García, traballa na coordinación de proxectos científicos e no vínculo con administracións e o sector pesqueiro. A xornada permitiu, ademais, que os asistentes coñeceran a historia e a función do edificio máis alá do seu aspecto exterior.
A xornada de portas abertas, que reúne cada ano a unha media de mil visitantes, adiantouse este 2026 porque en breve comezarán obras de reforma integral no centro. O obxectivo das actuacións é mellorar a eficiencia enerxética do inmoble e dotalo con equipamento moderno que garanta a continuidade da súa labor científica. Os responsables sinalaron que a renovación é necesaria para actualizar instalacións e cumprir con novos estándares de sostibilidade e seguridade. Mentres duren as obras, algunhas actividades reorganizaranse para minimizar o impacto sobre a investigación en curso.
Os organizadores defenderon que este tipo de iniciativas fomentan a alfabetización científica e contribúen a xerar conciencia sobre o estado do océano e a xestión dos seus recursos. Ao mesmo tempo, serven para lembrar que fenómenos como as mareas vivas e o afloramento teñen consecuencias directas sobre a pesca, o turismo e a biodiversidade local. A xornada concibiuse como unha chamada á participación cidadá en asuntos mariños e como unha oportunidade para que as familias coñezan de primeira man a ciencia que se realiza en Galicia. O Centro Oceanográfico pechou a xornada coa sensación de ter achegado o mar a quen o rodean diariamente, pero non sempre o entenden.
