Investigadores do Centro Nacional de Investigacións Oncolóxicas (CNIO) publicaron en marzo de 2026 un traballo que vincula a regulación da fertilidade coa acción de células inmunitarias do cerebro e a proteína RANK, e entre os autores figura a investigadora galega Cintia Folgueira, do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago (IDIS) e profesora asociada da Universidade de Santiago de Compostela. O estudo, realizado en modelos animais e liderado desde o CNIO, sitúa a orixe da sinal que inicia a puberdade no hipotálamo e engade unha capa inmunolóxica aos mecanismos clásicos do eixe hipotálamo-hipófise-gonadal. Os resultados, publicados na revista Science, abren novas liñas para comprender por que se altera a maduración sexual nalgunhas enfermidades.
Segundo os autores, a posta en marcha da maduración sexual comeza cando neuronas hipotalámicas liberan unha hormona que activa a hipófise, o que á súa vez induce a produción hormonal necesaria para a maduración das gónadas. O traballo amosa que, ademais destas neuronas e hormonas, intervén a microglía —as células inmunitarias residentes do sistema nervioso— e a proteína RANK, ata agora máis coñecida pola súa implicación no óso e no desenvolvemento mamario. A presenza de microglía e RANK neste circuíto suxire que a comunicación entre sistemas inmunitario e endocrino no cerebro é clave para o inicio da puberdade.
A proteína RANK xa fora sinalada polo seu papel na remodelación ósea e na bioloxía das glándulas mamarias; ademais, o grupo do CNIO que dirixe Eva González‑Suárez identificou a súa relevancia no cancro de mama en 2010. No novo estudo, RANK aparece actuando no contorno neuronal e na microglía, contribuíndo a modificar a actividade das neuronas que regulan a reprodución. Estes achados amplían o espectro de funcións atribuídas a RANK e plantexan interrogantes sobre como procesos periféricos poden modular circuítos centrais reprodutivos.
A participación da investigadora do IDIS achega a visión de equipos clínicos e preclínicos que traballan en enfermidades endocrinas. Folgueira destaca que estes resultados amosan que a regulación da fertilidade é «máis complexa do que se pensaba» e subliña que identificar o papel de células inmunitarias como a microglía permite explorar novas explicacións sobre o inicio da puberdade e as súas alteracións en patoloxías. Para a científica, o achado ofrece unha perspectiva que podería axudar a explicar variacións no desenvolvemento sexual que non se resolvían cos modelos clásicos.
O estudo, con modelos animais desenvolvidos no CNIO, combina técnicas de neurociencia, endocrinoloxía e inmunoloxía, e foi realizado por un equipo multidisciplinar que inclúen biólogos celulares, farmacólogos e especialistas en fisioloxía reprodutiva. O primeiro autor, Alejandro Collado, sinalou que a colaboración entre disciplinas permitiu chegar a conclusións inesperadas e adoptar ferramentas experimentais que serán útiles en futuras investigacións. Os autores destacan que a integración de distintos enfoques foi determinante para detectar a influencia da microglía no control neuronal da reprodución.
Os responsables do traballo recoñecen, con todo, que o paso destes achados en modelos animais a aplicacións clínicas en humanos require máis investigación. A identificación da microglía e de RANK no circuíto reprodutivo abre a posibilidade de investigar novas dianas terapéuticas para trastornos da puberdade ou da fertilidade, pero advirten da necesidade de validar estes mecanismos en estudos humanos e de examinar posibles efectos secundarios derivados de intervir en vías que tamén regulan óso e tecido mamario.
O achado sitúa á proteína RANK nun punto de confluencia entre varias áreas da biomedicina: oncoloxía, endocrinoloxía e neuroinmunoloxía. A súa implicación no control da reprodución reforza a idea de que as enfermidades sistémicas poden ter consecuencias sobre circuítos neuronais clave para o desenvolvemento sexual. Para o CNIO e os grupos colaboradores, a próxima etapa pasa por identificar con maior precisión as sinais moleculares que median a comunicación entre a microglía e as neuronas hipotalámicas.
A participación de investigadores galegos nun traballo destas características subliña a conexión entre a investigación biomédica rexional e proxectos nacionais e internacionais de alto impacto. Publicado en Science en marzo de 2026, o estudo promete impulsar futuras liñas de traballo sobre os mecanismos que controlan a puberdade e a fertilidade, e plantexa desafíos para comprender como intervir de forma segura en procesos tan fundamentais para a saúde reprodutiva.
