José Luis Ábalos, o exasesor Koldo García e o exsecretario de Organización Santos Cerdán figuran entre os imputados nunha peza xudicial por once obras públicas cuxos modificados elevaron en conxunto os custos finais en 126 millones de euros, segundo un informe fechado o 2 de marzo da Intervención General del Estado (IGAE). O documento, elaborado para apoiar a investigación da Fiscalía Anticorrupción, analiza as alteracións contratuais de proxectos adxudicados por Adif e a Dirección General de Carreteras durante a etapa de Ábalos como ministro. A causa instrúese na Audiencia Nacional, onde o maxistrado Ismael Moreno segue unha peza separada por presuntas irregularidades en contratos de obra pública.
A IGAE examina un a un os denominados «modificados» incluídos nos contratos e conclúe que, aínda que aumentaron o custo final das obras, en ningún caso cada modificación individual sobrepasou o umbral do 20% do orzamento inicial que tería anulado a adxudicación. Con todo, a análise apunta a prácticas recurrentes: as empresas detectarían defectos previos á execución que despois xustificaron cambios e aumentos no importe das obras.
O pasado 6 de marzo o xuíz Moreno consignou no procedemento a imputación dos primeiros citados e doutros doce excargos e empresarios vinculados ás adxudicacións e ás empresas contratistas. Entre eles figuran os exsecretarios de Estado Isabel Pardo de Vera e Francisco Javier Herrero Lizano, o comisionista das mascarillas Víctor de Aldama, os propietarios de Obras Públicas y Regadíos (OPR), Antonio e Daniel Fernández Menéndez, e directivos e socios ligados a varias constructoras.
Achados técnicos e forma de adxudicación
A IGAE detalla que en varios contratos os criterios que decidiron a adxudicación estiveron marcados por xuízos de valor técnicos, unha valoración subxectiva que, segundo os auditores, dificulta a transparencia do proceso. En dous expedientes o informe sinala que a diferenza de puntuación por eses criterios parece difícil de xustificar salvo para un licitador concreto, o que xera dúbidas sobre a competencia efectiva entre empresas.
Ademais dos vicios detectados nas valoracións, o informe subliña que algunhas obras sufriron modificacións posteriores que se prolongaron ata 2024, o que aumentou a factura final. Os técnicos de Facenda sinalan que esas variacións se incorporaron contractualmente e non se executaron como encargos extraordinarios fóra do contrato adxudicado, circunstancia que complica distintas vías de responsabilidade administrativa ou penal.
Na súa análise, a Intervención lembra que se unha modificación supera o 20% do orzamento inicial a adxudicación debe ser anulada, o que non ocorreu formalmente nestes expedientes. Con todo, os auditores advirten de que a repetición de cambios á alza e a prevalencia de criterios subxectivos abren a porta a investigalo en sede penal e a revisar a fiscalización administrativa.
Implicacións xudiciais e políticas
O informe reforzou as dilixencias da Fiscalía Anticorrupción e alimenta a instrucción que dirixe a Audiencia Nacional. A causa abrangue tanto responsables políticos que ocuparon cargos no Ministerio como empresarios e directivos das compañías adxudicatarias, polo que podería derivar en imputacións formais e na práctica de novas probas e declaracións.
Desde o punto de vista político, a investigación sacode a xestión das contratacións durante o mandato de Ábalos e plantea preguntas sobre os mecanismos de control nas obras públicas de gran envergadura. Fontes xudiciais consultadas lembran que a existencia de modificacións contratuais non é en si mesma delito, pero si o poden ser o seu uso sistemático para beneficiar determinadas empresas ou a falta de xustificación técnica adecuada.
A instrución continúa coa remisión do informe da IGAE á Sección de Instrucción del Tribunal Central de Instancia e coa posible citación de novos investigados. Nos vindeiros pasos, os fiscais e o xuíz deberán valorar se a documentación acreditada permite formular cargos penais ou se o expediente seguirá o seu curso por vías administrativas e de responsabilidade patrimonial.
O caso pon de relevo a tensión entre a necesidade de afrontar imprevistos técnicos nas obras públicas e a obriga de garantir licitacións competitivas e controis que preserven o interese público e a correcta xestión dos recursos.
