Patricia Martínez, responsable da empresa vilagarciá Craftium, recibiu o I Premio Challenge-Based Social Innovation por unha aplicación capaz de monitorizar o comportamento do usuario desde o móbil para detectar signos precoces de patoloxías neurolóxicas e trastornos mentais. O galardón, convocado pola incubadora StartTIC e dotado con 800 euros, fallouse o 16 de marzo de 2026 en Pontevedra. O sistema pretende facilitar a detección temperá de alteracións como o alzhéimer ou a depresión mediante a análise de biomarcadores dixitais conductuais.
O proxecto, en fase de desenvolvemento e validación, rexistra o comportamento habitual do usuario durante catro ou cinco semanas a través do teléfono móbil ou dun reloxo intelixente. Eses datos procésanse con algoritmos de intelixencia artificial para identificar cambios sutís en patróns como o ton de voz, a velocidade de resposta ao coller o móbil ou a omisión de palabras. A iniciativa naceu en Vilagarcía de Arousa e busca converterse nunha ferramenta de alerta temperá que non substitúe o diagnóstico clínico pero si orienta a quen a usa e ao seu entorno.
StartTIC, a incubadora que organiza o premio, está impulsada polo Consorcio da Zona Franca de Vigo, a Cámara de Comercio de Pontevedra, Vigo e Vilagarcía e o centro tecnolóxico Gradiant. O concurso ten como obxectivo impulsar solucións tecnolóxicas que dean resposta a retos sociais actuais, e a proposta de Craftium resultou gañadora entre as iniciativas presentadas por empresas emerxentes da comunidade galega.
Como funciona a detección
O proceso arrinca cun período de rexistro de comportamento que permite definir unha liña base do usuario. Tras ese período, o sistema monitoriza variacións respecto a ese patrón: cambios na entoación, diminución da velocidade ao interactuar co dispositivo ou esquecementos frecuentes que antes non se detectaban. A combinación de sensores do teléfono e técnicas de análise de linguaxe e movemento xera o que os seus promotores denominan biomarcadores dixitais conductuais.
A aplicación emite unha notificación cando identifica unha desviación relevante, pero non entrega un diagnóstico médico. Segundo a promotora, a alerta serve para que o usuario consulte cun profesional ou para que os familiares presten maior atención a eses síntomas iniciais. O equipo de Craftium subliña que o sistema pretende complementar a detección clínica, non substituíla.
«A alerta non é un diagnóstico: é unha ferramenta que indica que o comportamento está cambiando e que convén consultar co médico ou avisar á familia», explicou Martínez tras recibir o premio.
Validación, lanzamento e usuarios obxectivo
A desenvolvedora estima que a aplicación estará dispoñible comercialmente en aproximadamente tres meses, unha vez superadas as fases de proba e validación. O primeiro mercado ao que apuntan son as residencias de maiores e as aseguradoras, coa idea de que sexan estas entidades as que recomenden o seu uso e reciban as notificacións iniciais sobre posibles alteracións conductuais.
A creadora do proxecto explica que a experiencia persoal tamén foi motor do desenvolvemento: no seu entorno familiar existe un caso de párkinson que a levou a pensar en solucións que permitan detectar cambios de conduta de forma temperá. Esa proximidade ao problema axudou a orientar a ferramenta cara a patoloxías neurodexenerativas e trastornos do estado de ánimo.
En paralelo á comercialización, os promotores avanzan na validación clínica e en ensaios que permitan verificar a sensibilidade e a especificidade dos biomarcadores. Tamén recoñecen a necesidade de abordar cuestións éticas e de privacidade vinculadas ao rexistro constante de datos persoais, e afirman que a implementación respectará as normativas de protección de datos vixentes.
O premio concedido por StartTIC inclúe ademais visibilidade e apoio para a aceleración do proxecto dentro do ecosistema tecnolóxico galego. Os impulsores do concurso destacaron a capacidade da solución para aplicar a intelixencia artificial a un problema social de primeiro orde, como é o envellecemento da poboación e o aumento de enfermidades neurodexenerativas.
Craftium, a empresa promotora, seguirá agora coas próximas fases de validación e con negociacións con potenciais clientes institucionais. Se a ferramenta demostra eficacia clínica e aceptación por parte de usuarios e coidadores, podería converterse nun complemento habitual en programas de detección temperá e en plans de atención de residencias e aseguradoras en Galicia e, posteriormente, noutros mercados.
