Víctor Pollán, profesor de Matemáticas xubilado, segue ensinando en Lugo cun obradoiro lúdico que imparte dúas veces por semana e que busca facer tangibles os conceptos matemáticos. Desde que se xubilou hai dez anos, deixou as aulas dun instituto de Guitiriz, pero non a docencia; organiza actividades para que a xente exercite a mente xogando. As súas sesións, promovidas en colaboración con entidades locais, atraen participantes de todas as idades que procuran manter activo o pensamento mediante retos e xogos. Pollán defende que a aplicación práctica é clave para entender a asignatura e para espertar a curiosidade matemática.
O obradoiro, que el denomina «matemáticas divertidas», celébrase en Lugo e combina demostracións, problemas prácticos e xogos de cálculo mental. Dúas veces por semana, os asistentes traballan con materiais cotiás para resolver cuestións de volume, área e estimación, e para practicar técnicas de razoamento rápido. Segundo o propio profesor, moitas persoas repiten curso: xa van catro edicións e parte do grupo participa desde o inicio.
A proposta de Pollán pretende superar o formato tradicional da aula, onde o currículo e os exames limitan a liberdade pedagóxica. Para o profesor, ensinar non é limitarse ao contido do libro, senón conectar eses contidos coa vida cotiá. Por iso emprega obxectos concretos e trucos de cálculo que sorprenden e fomentan o interese por pensar.
O obradoiro e a metodoloxía
Unha das ferramentas máis recorrentes nas súas sesións é unha caixa de cartón de gran tamaño, chea de envases e botes de distintos tamaños. Con esa simple caixa organiza exercicios de medición de volumes e superficies que permiten aos asistentes ver e tocar o que habitualmente se explica en dúas dimensións. Pollán recalca que a experiencia sensorial facilita a comprensión de conceptos xeométricos que, doutro xeito, resultan abstractos nos libros.
«De nada serve estudar o libro se non sabes calcular o que cabe nunha caixa»
A iniciativa demostra que a matemática aplicada aporta ferramentas prácticas: desde estimar canto embalaxe necesita un agasallo ata calcular espazos e capacidades no día a día. Nos recreos, lembra o profesor, os alumnos adoitaban xogar coa caixa para experimentar cos volumes, o que xeraba interese espontáneo pola materia. Esa observación marcou o seu enfoque didáctico durante décadas.
Ademais da manipulación de obxectos, Pollán incorpora xogos de cálculo mental e trucos numéricos que sorprenden pola súa sinxeleza e eficacia. Estas prácticas procuran reducir o medo a pensar e promover a creatividade na resolución de problemas. O profesor sostén que eses recursos non son incompatibles co currículo escolar, senón complementarios, e poden axudar ao alumnado a interiorizar mellor os conceptos.
A ensinanza máis aló da aula
Tras a súa xubilación oficial hai dez anos, Pollán converteu o seu tempo libre nunha prolongación da súa vocación docente. O obradoiro funciona como un espazo interxeracional onde participan tanto persoas maiores que queren manter a súa axilidade mental como mozos que buscan un aprendizaxe máis dinámico. A continuidade e a sinxeleza das propostas xeraron grupos estables que valoran tanto a socialización como o exercicio intelectual.
O profesor admite que no instituto non sempre lle foi posible desenvolver todas as súas ideas debido ás limitacións do programa escolar. Aínda así, conta anécdotas de clase nas que logrou introducir actividades fóra do libro para captar a atención do alumnado. Ese criterio —converter a sorpresa e o xogo en desencadeantes do interese— é, segundo o profesor, un principio pedagóxico fundamental.
Pollán tamén pon o acento na utilidade social de saber calcular: aconsella que as técnicas de cálculo mental poden empregarse en contextos habituais e familiares, e que amosar resultados rápidos e elegantes adoita impresionar familiares e coñecidos. Para o profesor, este compoñente lúdico axuda a desestigmatizar a asignatura e a mostrar a súa presenza no cotián.
A traxectoria deste docente reflicte unha convicción sostida: a matemática ten sentido cando se pode ver e manipular. A súa experiencia en Guitiriz e os seus obradoiros en Lugo son un exemplo de como a xubilación pode ser o punto de partida para novas formas de ensinanza, máis abertas e vinculadas ao contorno. As súas actividades seguen sumando adeptos e manteñen viva unha pedagogía centrada na sorpresa, na práctica e no goce do saber.
