O 10 de marzo de 2026, en París, a presidenta da Comisión Europea Ursula von der Leyen pronunciou un discurso de apenas dez minutos que abriu un intenso debate político na Unión Europea ao asegurar que Europa xa non pode manterse como garda do vello orde mundial e que debe construír o seu propio rumbo. A intervención, que non incluiu unha condena explícita ás recentes operacións militares de países terceiros, foi recibida con críticas por líderes e partidos que consideran que a presidenta se excedeu nas súas competencias sen propoñer unha alternativa clara ao marco xurídico internacional. A rápida reacción política volveu poñer sobre a mesa a delimitación das competencias comunitarias fronte aos Estados membros.

Na súa alocución, von der Leyen invitou aos vinte e sete a abandonar unha defensa exclusiva dun sistema baseado en regras que, ao seu xuízo, xa non abonda para garantir os intereses europeos. Reivindicou a necesidade de explorar novas fórmulas de cooperación con socios internacionais e de articular «un camiño europeo» máis axustado á xeopolítica actual, na que actores como China, Rusia e Estados Unidos reconfiguran prácticas e alianzas. A presidenta evitou pronunciarse de forma directa sobre certas accións de potencias occidentais, unha omisión que xerou suspicacias entre quen agardaban unha posición máis clara en termos de legalidade internacional.

Desde as institucións comunitarias e desde capitais europeas chegaron críticas en poucas horas: o presidente do Consejo Europeo António Costa e a vicepresidenta da Comisión Teresa Ribera figuran entre os que abogaron por unha resposta máis coordinada e por respectar os procedementos diplomáticos entre Estados. A crítica principal é que a xerarquía institucional non pode fixar liñas de política exterior sen un debate previo cos países membros, e que presentar un diagnóstico sen alternativas xurídicas nin estratéxicas supón unha declaración política de grande calado. Para moitos, o discurso cruzou unha liña ao priorizar un plantexamento práctico sobre o mantemento de normas e acordos multilaterais.

CONTENIDO PATROCINADO

Salado Golf & Beach Resort

Descubre la oportunidad de inversión más exclusiva del Caribe. Villas de lujo con retorno garantizado del 12% anual en Punta Cana.

Conoce más →

No Parlamento Europeo e en círculos de expertos a reacción foi desigual: algúns eurodeputados próximos á dereita europea defenderon a intervención polo seu realismo e por sacudir un debate que, ao seu xuízo, xa estaba presente en foros académicos. Un representante do PPE, que pediu non ser identificado, considerou que von der Leyen «foi valente» ao expoñer unha visión que viña circulando entre estrategas e que obriga a Europa a deixar de ser reactiva. Para eses apoios —sinalan— a prioridade debe ser a eficacia e a preservación dos intereses democráticos fronte a réximes autoritarios.

Pola contra, fontes socialistas e progresistas expresaron o seu malestar e alertaron dos riscos de diluír a primacía da legalidade internacional. Denunciaron que o discurso non achega mecanismos concretos para protexer o marco xurídico global —como Nacións Unidas, a Organización Mundial do Comercio ou os tribunais internacionais— e que privar de contido ás normas internacionais é precisamente o que favorece a crecente anarquía xeopolítica. Dende ese ángulo, a proposta foi cualificada de perigosa porque abre a porta a respostas asimétricas e potencialmente descoordinadas entre Estados membros.

Analistas en Bruselas describen a intervención como unha expresión de frustración ante a perda de eficacia de institucións que no século XX cimentaron a orde internacional. Sinalan que a chegada de líderes con axendas aisla­cionistas e o aumento das tensións entre grandes potencias erosionaron a capacidade de resolución colectiva, deixando a Europa nun dilema entre manter o ideal normativo ou adaptarse de forma pragmática á nova realidade. A discusión, advirten, é de fondo: non só sobre tácticas, senón sobre a definición dos fins estratéxicos europeos.

A polémica reabriu comparacións históricas; non en van expertos recorreron á metáfora de transición utilizada polo pensador Antonio Gramsci para describir períodos nos que «o vello non termina de morrer e o novo non acaba de nacer». Ese estado intermedio, explican, xera incerteza e obriga a decisións que poden marcar décadas. Neste contexto, a pregunta clave é se a Unión optará por unha estratexia común ou por solucións fragmentadas impulsadas por Estados con intereses divergentes.

Máis aló da retórica, a disputa ten efectos prácticos sobre a acción exterior europea: a competencia entre a Comisión e os gobernos nacionais por definir a política exterior xera un baleiro de liderado cando se require unidade. A diplomacia comunitaria precisa de consensos que agora se ven tensionados por declaracións públicas como a de von der Leyen, que algúns interpretan como un intento de definir axenda e outros como un chamado á prudencia estratéxica sen bases xurídicas claras.

Os próximos consellos europeos e as reunións de ministros de Exteriores serán o termómetro para ver se a conmoción se canaliza en propostas concretas ou se queda nun debate retórico. Os gobernos —din fontes diplomáticas— esixiran aclaracións sobre o alcance de calquera cambio de orientación e sobre os instrumentos legais e operativos que amparen novas políticas. En España, como no resto de capitais, segue con atención a evolución do debate porque os seus resultados afectarán ás alianzas, á defensa e ao comercio.

En definitiva, o discurso de von der Leyen abriu unha fenda entre os que piden realismo e flexibilidade e os que reclaman a defensa incondicional do dereito internacional. A Unión Europea enfronta agora o reto de converter esa discusión nunha estratexia coherente sen perder a cohesión interna, unha tarefa que, á vista das reaccións, será complexa e prolongada.