A xestión da AP-9: fin dun longo desencontro entre Galicia e o Estado?

O simbolismo dunha demanda histórica

A autoestrada AP-9 leva décadas no centro do debate político galego. Máis alá das peaxes ou das obras de ampliación, o que está en xogo é o control sobre unha arteria vital para a mobilidade e a economía da comunidade. A recente decisión unánime do Parlamento galego de reclamar a súa transferencia supón, polo menos sobre o papel, un raro momento de sintonía entre formacións habitualmente enfrontadas. Pero, ¿que implica realmente este consenso? ¿Estamos ante o preludio dunha solución, ou só ante un novo capítulo dun desacordo crónico entre Galicia e o Estado central?

Autonomía e xestión de infraestruturas: unha reivindicación que transcende partidos

A demanda de asumir a titularidade e as competencias da AP-9 non é nova: remóntase aos albores do autogoberno galego. Durante anos, diferentes gobernos autonómicos lamentaron a dificultade de incidir nunha autoestrada estratéxica cuxo control reside en Madrid. O feito de que todas as forzas políticas galegas –sen excepción– apoien hoxe a transferencia revela a profundidade desta aspiración. O trasfondo é claro: unha xestión directa permitiría á Xunta decidir sobre tarifas, mantemento e, en última instancia, avanzar cara á ansiada gratuidade da vía.

Porén, o consenso local contrasta coa falta de avances reais na negociación co Goberno central, onde o debate segue atascado en consideracións xurídicas, financeiras e políticas. A petición galega, aínda que reiterada, non logrou ata agora materializarse nunha cesión efectiva de competencias, o que alimenta o escepticismo cidadán acerca da vontade de Madrid para ceder este activo estratéxico.

O debate de fondo: peaxes, investimentos e oportunidade política

¿Por que a AP-9 xera tal nivel de controversia? Por unha banda, os usuarios levan anos soportando unha das peaxes máis elevadas da rede española, o que deu lugar a mobilizacións e accións reivindicativas. Por outra, a infraestrutura concentra gran parte do tráfico de viaxeiros e mercadorías entre o norte e o sur da comunidade, cun impacto directo na competitividade do tecido produtivo galego.

Non é casualidade que a discusión sobre a transferencia se intensifique en períodos de tensión entre administracións ou cando a cidadanía percibe agravios en materia de infraestruturas. A unanimidade parlamentaria actual pode interpretarse como unha resposta á presión social, pero tamén como unha estratexia para visibilizar ante o Estado unha reclamación que, pola súa amplitude, transcende o habitual “xogo” de goberno e oposición en Galicia.

Comparativa con outras comunidades: ¿é un caso único?

Galicia non é a única comunidade que aspira a xestionar directamente as súas principais infraestruturas. O caso da AP-9 lembra outras reivindicacións rexionais en materia de autovías ou ferrocarril. Porén, a singularidade galega radica no peso específico da autoestrada na vertebración territorial, así como no volume de recursos que xera. Ceder a xestión á comunidade implicaría transferir non só a titularidade, senón tamén a capacidade de decisión sobre posibles bonificacións, ampliacións e modelos de financiamento.

O exemplo doutras comunidades que asumiron competencias similares apunta a unha maior axilidade na toma de decisións e, nalgúns casos, a unha redución dos custos para o usuario. Non obstante, tamén existen riscos: o traspaso de responsabilidades pode obrigar á Xunta a asumir compromisos financeiros importantes, así como a xestionar a presión dos usuarios que reclaman a supresión das peaxes.