A raíz da crise sanitaria: desinvestir na porta de entrada ao sistema

As longas esperas nas salas de urxencias, a saturación dos servizos hospitalarios e a crecente sensación de desamparo entre os pacientes crónicos non son casualidades nin fenómenos illados. Son, en boa medida, a consecuencia matemática dunha decisión política e orzamentaria que leva décadas tomándose en silencio. Cando un sistema sanitario decide descoidar o seu primeiro nivel de defensa, o resto das estruturas acaban colapsando polo propio peso dunha demanda non resolta. É o que os expertos en saúde pública levan anos advertindo e o que os datos oficiais xa non poden ocultar: a infrafinanciación crónica da Atención Primaria é o detonante principal da inestabilidade que sofre o modelo sanitario actual.

O custo de non previr: cando o hospital substitúe ao médico de cabeceira

A Organización Mundial da Saúde (OMS) leva anos establecendo unha porcentaxe de referencia para garantir a sustentabilidade e eficacia dos sistemas de saúde. A recomendación internacional é clara e directa: polo menos unha cuarta parte do orzamento total dun sistema sanitario debería destinarse á Atención Primaria. Porén, a realidade galega dista moito deste ideal. As cifras manexadas nos informes de fiscalización institucional evidencian que a comunidade autónoma non chega nin sequera á metade desa ratio recomendada polo máximo organismo sanitario mundial.

Este desequilibrio financeiro ten unha tradución directa na vida cotiá da cidadanía. Un centro de saúde desbordado ou con profesionais esgotados non pode realizar labores de prevención, seguimento de enfermidades crónicas ou detección temperá de patoloxías graves. O resultado desta ecuación é a derivación masiva de pacientes cara a un nivel hospitalario que non está deseñado para absorber esa carga asistencial, encarecendo o sistema e empeorando os tempos de resposta para todos.

Un mapa vulnerable: a desertificación médica no rural

A falta de recursos económicos tradúcese, inevitablemente, nunha falta de recursos humanos. Os centros de traballo do primeiro nivel asistencial, que inclúen tanto os ambulatorios convencionais como os dispositivos de urxencias de atención continuada en zonas rurais, presentan un índice de vacantes que roza o trinta e cinco por cento. Isto significa que, na práctica, unha de cada tres prazas está baleira, obrigando ao persoal restante a asumir cotas de pacientes que superan con creces os límites de seguridade recomendables.

Pero se hai un colectivo que exemplifica de xeito máis cru a desigualdade territorial no acceso á sanidade pública, ese é o da infancia. A ausencia de pediatras especializados é unha realidade alarmante en amplas zonas do territorio. Aproximadamente catro de cada dez concellos galegos carecen deste servizo esencial. Esta carencia obriga ás familias a desprazarse a núcleos urbanos para recibir atención especializada para os seus fillos e fillas, un factor que non só penaliza economicamente ao cidadán, senón que profundiza a fenda demográfica entre o rural e as cidades. A falta dun pediatra nun municipio é, moitas veces, a gota que colma o vaso para que unha familia decida abandonar o seu entorno e migrar cara á periferia urbana.

Profesionais ao límite: o factor humano no centro do debate

Detrás de cada praza baleira ou de cada axenda médica ao bordo do colapso, existe unha persoa que sofre as consecuencias do denominado síndrome de desgaste profesional. A falta de substitucións, a presión asistencial e a sensación de abandono institucional xeraron un clima de descontento notable entre o persoal facultativo e de enfermaría. As mobilizacións e os paros médicos rexistrados nos últimos tempos non son máis que o síntoma dunha enfermidade crónica do propio sistema.