Santiago. O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, afirmou este luns tras o Consello que as arcas autonómicas «deixarán de ingresar máis de 120 millóns de euros» como consecuencia das medidas anticrise publicadas no BOE e xa en vigor desde o pasado fin de semana. Rueda detallou que, segundo os cálculos do Executivo galego, o impacto rondará os 40,3 millóns de euros cada mes e avanzou que a Xunta traballa en «medidas específicas» para os sectores máis afectados, sen concretar aínda fórmulas nin importes.
O anuncio e as medidas que o provocan
O orixe inmediato da controversia está nos acordos aprobados no Consello de Ministros e publicados no Boletín Oficial do Estado tras un día «tenso» no Executivo central. Entre as principais medidas figuran a rebaixa do IVE da electricidade, do gas natural e dos carburantes do 21% ao 10%, a redución do imposto especial sobre a electricidade ata o 0,5% e a suspensión temporal do imposto do 7% á xeración eléctrica. O obxectivo declarado do Goberno é mitigar o efecto económico da guerra no Oriente Próximo sobre os fogares e as empresas españolas.
Rueda non tardou en sinalar o custo para as comunidades e en pór o acento no modo en que se tramitou a decisión. «Son tributos cedidos ás comunidades polo que o impacto afecta á Facenda das autonomías», dixo o presidente galego, e reprochou que o Executivo central non consultase previamente coas autonomías unha medida que, segundo el, debería terse debatido «entre todos».
«O impacto en Galicia vai supoñer que cada mes non entren nas arcas 40,3 millóns de euros nos que se sustentan os servizos públicos»
Na práctica, a baixada do IVE e a suspensión de gravames perseguen conter subidas na factura enerxética e nos combustibles. Non obstante, desde a Xunta advirten de que, ao tratarse de tributos que repercuten directamente na financiación autonómica, o alivio no peto do consumidor terá un contrapeso nos recursos cos que a comunidade abona servizos como sanidade, educación ou dependencia.
Contexto e antecedentes: por que preocupa en Galicia
Non é a primeira vez nos últimos anos que as transferencias e a xestión de tributos entre o Estado e as comunidades xeran tensións políticas. Galicia mantén un tecido produtivo con sectores moi sensibles ao prezo da enerxía: a industria conserveira, o transporte por estrada, a pesca de baixura e a frota de cerco, con grandes portos como o de Vigo e A Coruña, consumen combustibles e electricidade que condicionan a súa competitividade. Por iso a rebaixa do IVE nos carburantes pode parecer unha medida beneficiosa, pero a Xunta insiste en que a contrapartida orzamentaria obrigará a buscar axustes.
Durante a crise enerxética de 2022 e na pandemia, a práctica amosou que os alivios fiscais estatais se traducen nunha redución de ingresos que as comunidades deben absorber, agás que o Estado active mecanismos compensatorios. Neste caso, á falta de confirmación oficial sobre acordos complementarios, Rueda avanzou que a Xunta preparará respostas «centradas nos sectores económicos que poidan ver a súa actividade máis comprometida polo aumento dos custos».
Na política galega, onde o Partido Popular goberna desde hai anos, a queixa pola falta de diálogo co Executivo central mestúrase coa preocupación pola xestión orzamentaria a curto e medio prazo. As decisións que tome agora a Xunta —recortes en gasto corrente, atrasos en investimentos ou uso de remanentes— marcarán tamén a campaña de interlocución con concellos e con axentes sociais, que xa amosaron inquedanza polo efecto acumulado da inflación, os combustibles e a incerteza internacional.
