Misterio na Alameda: un museo de Santiago busca a un fotógrafo perdido hai 40 anos

Quen percorría a Alameda de Santiago a finais dos anos oitenta quizais cruzou a súa mirada sen chegar a sabelo. Unha institución cultural da cidade lanzou unha mensaxe de auxilio para poñer rostro e nome a unha figura anónima, atrapada para sempre nunha vella instantánea. O obxectivo non é outro que recuperar un fragmento da historia social da capital galega, un anaco de vida que se resistía a caer no esquecemento.

O oficio esquecido dos minuteros

A ninguén se lle escapa que a fotografía cambiou radicalmente desde aquelas décadas pasadas. Abondaba con camiñar cara ao casco histórico ou sentarse nos bancos de pedra do paseo compostelán para atoparse con estes singulares personaxes. Eran profesionais da imaxe que capturaban o momento exacto de peregrinos e turistas, entregando unha lembranza física en cuestión de minutos. Todo un oficio hoxe completamente extinto. A imaxe fala por si soa. Representa unha época na que documentar unha viaxe requiría paciencia, habilidade e o contacto directo co artista da cámara.

Convén lembrar o peso que tiñan estes obreiros da luz nas rúas de Galicia. Antes de que a telefonía móbil democratizara a imaxe e convertera a cada cidadán no seu propio reporteiro gráfico, o retrato de rúa era todo un luxo. Aqueles minuteros convertíanse en cronistas silenciosos da vida cotiá, retratando a familias enteiras, parellas de recentemente casados ou estudantes universitarios que celebraban o final dun curso na capital académica. As súas cámaras analóxicas, pesadas e sofisticadas para a época, formaban parte indispensábel da paisaxe urbana de Santiago, igual cás gaivotas que sobrevoan a praza do Obradoiro ou o inconfundíbel cheiro a incenso que emana da catedral.

A chamada á memoria colectiva

Difícil resulta rastrexar nomes e apelidos cando o único testemuño é unha mancha de prata sobre papel fotográfico. Fontes do Museo das Peregracións explican que a sorpresa ao atopar esta instantánea nos seus arquivos foi máxima. A institución decidiu entón acudir á cidadanía, utilizando as redes sociais como un altofalante para chegar a todos os recantos da xeografía galega e mesmo máis aló das fronteiras. O planteamento é directo e carece de rodeos: buscan a calquera persoa que poida achegar unha pista, un nome ou unha simple referencia sobre quen puido ser aquel home que retrataba aos transeúntes hai catro décadas.

Poucas veces un arquivo museístico abre desta maneira os seus procesos internos ao público xeral. A iniciativa demostra que a historia non é só unha sucesión de grandes datas e batallas, senón tamén a suma de incontábeis vidas anónimas que teceron a realidade do seu tempo. Nesta ocasión, os técnicos responsables do centro toparon con este personaxe e decidiron indagar no seu pasado sen éxito documental. Por iso, a única vía posíbel pasaba por un chamamento popular. O tempo urxe cando se trata de rescatar testemuños dunha época que xa comeza a quedar lonxe no calendario.

Un paseo pola historia compostelá

A Alameda é moito máis ca un xardín público. É o gran salón ao ar libre de Santiago, un punto de encontro onde conviven a tradición universitaria, a devoción relixiosa e o balbordo do turismo. Ver a un fotógrafo traballando naquel contorno convida a reflexionar sobre o efémero que resulta o noso paso pola cidade. A indumentaria do personaxe, a súa postura e os utensilios que porta son xa auténticos elementos de antropoloxía visual. A paisaxe urbana que o rodeaba naquela década probabelmente mostraba unha urbe máis apacíbel, aínda lonxe dos grandes fluxos turísticos masivos que chegarían cos anos posteriores, pero sempre vibrante pola súa condición de meta de peregrinación.