Un plan para apuntalar os servizos fóra do horario habitual abre o debate sobre prioridades
A cobertura sanitaria fóra do horario habitual volve estar na axenda pública. Ante a tensión que sofren os dispositivos que dan resposta nocturna e de fin de semana, a administración autonómica anunciou un paquete de incentivos para animar os profesionais a asumir gardas nos puntos de atención continuada (PAC). A iniciativa combina contratación de prazas e subidas retributivas para turnos, pero cómpre preguntarse se se trata dunha solución puntual ou do inicio dunha transformación máis ampla.
A medida pretende aliviar a presión derivada de varias circunstancias converxentes: xornadas laborais máis curtas, sobrecarga na atención primaria e a dificultade de manter cadros de persoal estables en zonas con escasa oferta laboral. A curto prazo, os estímulos económicos e a creación de prazas poden traducirse nunha maior dispoñibilidade de persoal durante as franxas críticas. Con todo, especialistas en xestión sanitaria advirten que os incentivos monetarios por si sós non garanten a continuidade profesional nin abordan as causas estruturais do problema.
Onde actúan os incentivos e onde non?
A clave non é só a cantidade de prazas que se creen, senón a súa distribución e as condicións asociadas. Existe o risco de que boa parte do reforzo se concentre en áreas máis accesibles, que xa contan con servizos máis atractivos, mentres os concellos máis illados manteñan dificultades para cubrir turnos. Ademais, se as subidas salariais se vinculan exclusivamente a períodos concretos ou a convocatoria temporais, o efecto sobre a estabilidade laboral será limitado.
«Facer as gardas economicamente atractivas axuda a cubrir vagas, pero fai falta integralas en carreiras profesionais sólidas para reter talento», sinala un responsable sanitario que segue o proceso.
Outro aspecto a valorar é o impacto na saúde pública: unha mellor cobertura nocturna pode reducir as derivacións a hospitais e aliviar as urxencias hospitalarias, pero tamén pode incrementar a utilización por motivos que antes se resolvían con recursos de atención primaria, se non vai acompañada de coordinación entre niveis asistenciais.
Leccións doutras experiencias
Rexións que recorreron a incentivos para gardas obtiveron resultados dispares. En algúns casos, as medidas conseguiron tapar ocos puntuais e mellorar os tempos de resposta; noutros, a falta de políticas complementarias —como estabilización de contratos, formación vinculada á carreira profesional ou incentivos para fixar residencia en áreas rurais— limitou os efectos a medio prazo. As políticas con mellor balance combinaron retribución con elementos de planificación: rotacións equitativas, oportunidades formativas e vías claras de promoción interna.
A tecnoloxía tamén pode xogar un papel relevante. Modelos que incorporan teleconsulta para tramos de garda de baixa acuidade permitiron optimizar recursos presenciais sen reducir a seguridade do paciente. Iso require, non obstante, investimento en sistemas e protocolos, e formación específica para os equipos que asumen estas modalidades.
Transparencia, métricas e mandato temporal
Para que o anuncio non quede nun brindis ao sol, é imprescindible que a implantación vaia acompañada de indicadores públicos e períodos de avaliación. Entre os parámetros útiles figuran a proporción de gardas cubertas, variación nos tempos de espera, rotación de persoal, cambios na taxa de derivacións e satisfacción de usuarios e profesionais. Tamén é necesario deixar claro o calendario de aplicación e se as prazas ofertadas inclúen mecanismos de estabilidade a medio prazo.
Sen eses elementos de rendición de contas, os recursos destinados poderían diluírse
