A iniciativa de reforzar a atención extrahospitalaria para a mañá dos sábados entra en choque coa escaseza de profesionais e a falta dun plan integral
O anuncio da administración sanitaria autonómica sobre o reforzo da atención nos puntos de atención continuada durante a mañá dos sábados reavivou un debate que non é novo: como garantir o acceso sanitario fóra do horario habitual sen colapsar os equipos que xa sostén a atención primaria e as urxencias.
No centro do asunto non está só a ampliación de horarios, senón a sustentabilidade do modelo. A proposta contempla aumentar as plazas médicas para atender a demanda dos fins de semana, e plantea que a ocupación deses postos sexa, en principio, de carácter voluntario. Non obstante, ante a previsible ausencia de candidatos suficientes, o peso deses turnos podería recaer sobre o persoal habitual de urxencias extrahospitalarias, con efectos directos na calidade de vida laboral e na organización de gardas.
O interese público é claro: nas zonas rurais e nas poboacións periurbanas, a apertura os sábados pola mañá mellora o acceso a consultas sen acudir a un servizo hospitalario. Pero esa vantaxe enfróntase a unha realidade operativa: existe unha brecha entre as necesidades asistenciais e a dispoñibilidade efectiva de profesionais formados en medicina de familia e urxencias.
Un responsable sanitario resumiu o dilema: «Non basta con crear postos se non se actúa sobre as condicións que permiten cubrilos».
Este tipo de medidas non se decide no vacío. A autoridade autonómica tramita unha norma que modifica o réxime horario dos centros de atención continuada e que busca reorganizar turnos e coberturas. A intención normativa inclúe unha redefinición de franxas e un reforzo durante os fins de semana e días festivos, co obxectivo declarado de achegar a atención á cidadanía. Con todo, a norma chega tras meses de queixas e debates internos sobre cargas de traballo, conciliación e competencias profesionais.
Convén poñer a iniciativa nun contexto máis amplo. Nos últimos anos varias administracións impulsaron cambios semellantes: algunhas optaron por centralizar a atención de garda en centros de maior tamaño, outras por estender horarios en centros locais e complementar con teleconsulta. Os resultados foron dispares e, en moitos casos, dependen de tres factores clave: a contratación estable, incentivos atractivos para as xornadas non convencionais, e unha planificación que reduza a fragmentación entre atención primaria e emerxencias hospitalarias.
A oferta de plazas, por si soa, non resolve problemas estruturais. A precariedade en algunhas modalidades contratuais, os requisitos de especialización e a falta de incentivos económicos ou de conciliación familiar son barreras recorrentes. Ademais, o persoal que xa cubre urxencias advirte do risco de precarizar aínda máis as súas condicións se se lle impón unha carga adicional para cubrir ocos non cubertos por voluntarios.
Desde a óptica do paciente, un día de atención o sábado pode supor menos desprazamento, menos saturación de urxencias hospitalarias e maior continuidade co médico de cabecera. Desde a perspectiva do sistema, sen embargo, a medida obriga a responder a preguntas difíciles: ¿Como se atrae a profesionais a turnos de fin de semana sen desincentivar a medicina de familia? ¿Que papel terá a telemedicina para filtrar consultas que non requiren presenza física? ¿Se contempla reforzar a enfermaría e a atención telefónica como alternativa complementaria?
Ante estas incógnitas, as solucións posibles combinan incentivos, reordenación organizativa e medidas formativas. Algunhas comunidades probaron complementos retributivos substanciais para gardas e bolsas de traballo específicas.
